ناترازی انرژی؛ ۱۴ میلیارد دلار تولید فولاد ایران به باد رفت!

به گزارش نماداقتصاد، بر اساس گزارش‌های اخیر، طی چهار سال گذشته، بیش از ۱۴ میلیارد دلار ارزش تولید فولاد به دلیل محدودیت‌های انرژی از دست رفته و عملاً “به هوا رفته” است.
این مسئله نه تنها سودآوری شرکت‌ها را به شدت کاهش داده، بلکه چشم‌انداز رشد اقتصادی کشور را نیز تحت تأثیر قرار داده است. در این گزارش ، به بررسی جزئیات این بحران، علل آن، آمارهای تکان‌دهنده و پیشنهادهای کارشناسان می‌پردازیم تا تصویری جامع از یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های صنعتی ایران ارائه دهیم.
زمینه و علل ناترازی انرژی
صنعت فولاد ایران، که بیش از ۳۰ میلیون تن تولید سالانه دارد، به شدت وابسته به انرژی است. فرآیندهای تولید مانند ذوب، نورد و احیا مستقیم، نیازمند مصرف بالای برق و گاز طبیعی هستند. اما در سال‌های اخیر، ناترازی میان تولید و مصرف انرژی در کشور، به ویژه در فصل‌های گرم به دلیل افزایش مصرف برق برای سرمایش و سرد به دلیل اولویت تأمین گاز خانگی، منجر به اعمال محدودیت‌های شدید بر صنایع شده است.
معاون اجرایی انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، در نشستی اخیر اعلام کرد که از ابتدای سال ۱۴۰۰ تا پایان سه‌ماهه نخست ۱۴۰۴، صنایع فولادی حدود ۱۴ میلیارد دلار زیان ناشی از این ناترازی‌ها متحمل شده‌اند.
این رقم معادل ارزش تولید از دست رفته‌ای است که می‌توانست به صادرات تبدیل شود و ارز مورد نیاز کشور را تأمین کند. به گفته وی، این زیان‌ها نه تنها از کاهش تولید مستقیم ناشی می‌شود، بلکه شامل هزینه‌های جانبی مانند توقف خطوط تولید، افزایش هزینه‌های نگهداری و از دست دادن بازارهای صادراتی نیز هست.
رئیس هیئت مدیره انجمن تولیدکنندگان فولاد نیز تأکید کرده که ارزش تولید از دست رفته در این صنعت طی چهار سال اخیر بیش از ۱۴ میلیارد دلار بوده است. او اشاره می‌کند که این مسئله باعث سقوط حاشیه سود صنعت از ۳۳ درصد به ۱۲ درصد شده، که این کاهش چشمگیر، سرمایه‌گذاری‌های آینده را تهدید می‌کند.
برای درک عمق بحران، نگاهی به آمار بیندازیم:
تولید از دست رفته
بر اساس محاسبات انجمن فولاد، محدودیت‌های انرژی منجر به کاهش تولید به میزان میلیون‌ها تن شده که ارزش دلاری آن بیش از ۱۴ میلیارد دلار تخمین زده می‌شود. این رقم معادل حدود ۲۰-۳۰ درصد ظرفیت بالقوه تولید کشور است.
سقوط سودآوری
حاشیه سود صنعت فولاد از ۳۳ درصد در سال‌های پیشین به تنها ۱۲ درصد رسیده، که این کاهش مستقیماً به ناترازی برق و گاز نسبت داده می‌شود.
تأثیر فصلی
در تابستان ۱۴۰۴، محدودیت‌های برق باعث توقف بخش قابل توجهی از تولید شد، در حالی که در زمستان، قطع گاز صنایع را فلج می‌کند. برآوردها نشان می‌دهد که تنها در سال ۱۴۰۳، بیش از ۳ میلیارد دلار زیان از این محل وارد شده است.
مقایسه با رقبا
در حالی که کشورهای رقیب مانند ترکیه و عربستان با سرمایه‌گذاری در انرژی تجدیدپذیر، تولید خود را افزایش داده‌اند، ایران به دلیل تحریم‌ها و عدم سرمایه‌گذاری کافی، از قافله عقب مانده است.
تأثیرات اقتصادی و اجتماعی
این ناترازی‌ها فراتر از صنعت فولاد، بر کل اقتصاد ایران تأثیر گذاشته است. کاهش تولید فولاد منجر به افزایش قیمت محصولاتی مانند خودرو، ساختمان‌سازی و لوازم خانگی شده و تورم را تشدید می‌کند. همچنین، هزاران شغل مستقیم و غیرمستقیم در زنجیره تأمین فولاد تهدید شده‌اند.
کارشناسان هشدار می‌دهند که اگر این روند ادامه یابد، ایران ممکن است جایگاه خود را در بازارهای جهانی از دست بدهد، جایی که صادرات فولاد در شش ماه گذشته علی‌رغم چالش‌ها، به بیش از ۳۲۰ میلیون دلار رسیده است.
از سوی دیگر، شرکت‌هایی مانند فولاد مبارکه تلاش کرده‌اند با سرمایه‌گذاری در مدیریت انرژی، مانند استفاده از نیروگاه‌های اختصاصی، بخشی از این مشکلات را کاهش دهند، اما این اقدامات کافی نیست و نیاز به سیاست‌گذاری کلان دولتی دارد.
برای حل این بحران، کارشناسان پیشنهادهایی ارائه داده‌اند:
1‌ سرمایه‌گذاری در انرژی تجدیدپذیر: توسعه نیروگاه‌های خورشیدی و بادی برای کاهش وابستگی به گاز و برق شبکه‌ای.
2. اصلاح سیاست‌های انرژی: اولویت‌دهی به صنایع مولد به جای مصرف خانگی در مواقع بحرانی، با جبران خسارت خانوارها از طریق یارانه‌های هدفمند.
3. همکاری بین‌وزارتی: وزارتخانه‌های نفت، نیرو و صمت باید برنامه‌ای مشترک برای رفع ناترازی تدوین کنند.
اگر این اقدامات به سرعت اجرا شود، صنعت فولاد می‌تواند به ظرفیت ۵۵ میلیون تنی هدف برنامه هفتم توسعه برسد و ارزآوری را دوچندان کند. در غیر این صورت، زیان‌های بیشتری در انتظار خواهد بود.
بر اساس این گزارش ناترازی انرژی نه تنها یک مشکل فنی، بلکه یک بحران اقتصادی است که نیاز به اقدام فوری دارد.

یگانه بختیاری