استهلاک شدید ماشین‌آلات معدنی و تأثیر منفی آن بر جایگاه صنعت فولاد ایران

به گزارش نماداقتصاد، صنعت معدن و ماشین‌آلات معدنی در ایران یکی از بخش‌های حیاتی و در عین حال چالش‌برانگیز اقتصاد کشور است که تأثیر عمیقی بر صنایع بالادستی از جمله صنعت فولاد دارد.

طی سال‌های اخیر، مسأله اساسی استهلاک ماشین‌آلات معدنی و کاهش توان عملیاتی این تجهیزات به یکی از مشکلات جدی بخش معدن تبدیل شده که پیامدهای گسترده‌ای بر تولید و جایگاه رقابتی فولاد ایران در بازارهای جهانی داشته است.

ماشین‌آلات معدنی در ایران عمدتاً از نوع قدیمی و فرسوده هستند و جایگزینی یا نوسازی این تجهیزات با کندی و مشکلات متعددی روبه‌روست. از یک طرف به دلیل محدودیت‌های وارداتی، تأمین ماشین‌آلات جدید و پیشرفته با تأخیر و هزینه‌های بالایی همراه است و از طرف دیگر ظرفیت تولید داخلی ماشین‌آلات معدنی نتوانسته نیاز بازار را با کیفیت و قیمت مناسب پاسخ دهد.

بسیاری از تجهیزات داخلی نیز کاربرد محدودی بیشتر در بخش‌های راه‌سازی دارند و در حوزه معدن با کارایی و طول عمر پایین‌تری مواجه هستند. علاوه بر این، استفاده گسترده از قطعات غیر اصل و نگهداری ناکافی موجب افزایش نسبت استهلاک دستگاه‌ها و در نتیجه کاهش راندمان استخراج مواد معدنی شده است.

این موضوع عملاً باعث شده هزینه‌های عملیاتی استخراج در معادن ایران به طور پیوسته افزایش یابد. هزینه‌های بالای تولید مواد اولیه معدنی سبب شده قیمت تمام‌شده محصولات پایه صنعتی مانند فولاد نیز افزایش یابد؛ این مسئله در شرایطی که بازار جهانی فولاد بر پایه رقابت قیمتی شدید قرار دارد، بسیار مشکل‌زا است. علاوه بر اثرات مستقیم اقتصادی، استهلاک و ضعف ماشین‌آلات معدنی سبب کاهش انگیزه جهت سرمایه‌گذاری در توسعه معادن جدید و به‌روزرسانی معادن موجود شده است، که خود به افت ظرفیت تولیدی و کاهش بهره‌وری در این حوزه انجامیده است.

در نتیجه، ایران در سال‌های اخیر در رده‌بندی جهانی تولید فولاد جایگاه خود را از دست داده و در مقابل رقبای منطقه‌ای و جهانی به پسرفت جدی دچار شده است.

عدم به‌روزرسانی ماشین‌آلات معدنی و افزایش هزینه‌های مرتبط نه تنها چالش‌های فنی و اقتصادی ایجاد کرده بلکه پیامدهای گسترده‌تری برای اشتغال و توسعه پایدار صنعتی کشور دارد.

صنایع وابسته مانند فولاد که به مواد معدنی به عنوان پایه تولید خود وابسته‌اند، به دلیل افزایش هزینه‌های تأمین مواد اولیه و کیفیت پایین استخراج، با کاهش تولید و رقابت‌پذیری در بازارهای جهانی مواجه شده‌اند. به این ترتیب، بخش معدن، به عنوان تأمین‌کننده اصلی مواد خام، به نحوی مستهلک شدن تجهیزات و کاهش ظرفیت عملیاتی، یکی از عوامل محدودکننده رشد صنعت فولاد محسوب می‌شود.

برای مقابله با این چالش، سیاست‌گذاری کلان در جهت تسهیل واردات ماشین‌آلات معدنی نوین، حمایت از توسعه تولیدات داخلی این تجهیزات با استانداردهای جهانی و بهبود فرآیندهای نگهداری و تعمیرات، یک ضرورت حیاتی است.

رفع این موانع و کاهش نرخ استهلاک ماشین‌آلات معدنی نه تنها به افزایش بهره‌وری معادن و کاهش هزینه استخراج کمک می‌کند بلکه می‌تواند زیربنای احیای جایگاه ایران در صنعت فولاد و بهبود صادرات محصولات معدنی را فراهم آورد.

در نهایت، روند فعلی استهلاک شدید ماشین‌آلات معدنی و تأثیر منفی آن بر جایگاه صنعت فولاد ایران، نمایانگر یک چرخه معیوب است که اگر به موقع اصلاح نشود، ممکن است پیامدهای بلندمدت و عمیق‌تری بر کل زنجیره ارزش صنعتی کشور بر جای بگذارد. بازسازی و نوسازی تجهیزات معدنی، به عنوان یک اولویت راهبردی، می‌تواند نقطه عطفی در تقویت اقتصاد معدنی و ارتقای ظرفیت تولید فولاد کشور باشد.

یگانه بختیاری