در مسیر سبز؛

فولاد خوزستان؛ از تولید بیشتر تا تولید سبزتر

۳۱ شهریور ۱۴۰۵

شرکت فولاد خوزستان با توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، بازچرخانی آب و کاهش آلایندگی، مسیر حرکت به سمت فولاد کم‌کربن را دنبال می‌کند؛ مسیری که می‌تواند به یکی از مؤلفه‌های مهم رقابت‌پذیری فولاد ایران در بازارهای آینده تبدیل شود.

به گزارش نماد اقتصاد، رقابت در بازار فولاد آرام‌آرام از این پرسش که چه کسی بیشتر تولید می‌کند، به این سمت حرکت کرده است که چه کسی پاک‌تر، کم‌هزینه‌تر و با مصرف منابع کمتر تولید می‌کند. این تغییر برای شرکت فولاد خوزستان اهمیت بیشتری دارد؛ شرکتی بزرگ و صادرات‌محور که از یک سو با محدودیت‌های انرژی در داخل کشور مواجه است و از سوی دیگر باید خود را برای الزامات جدید بازارهای جهانی آماده کند.

آنچه طی سال‌های اخیر در شرکت فولاد خوزستان دنبال شده است، نشان می‌دهد پاسخ به این دو چالش یعنی تامین پایدار انرژی و کاهش اثرات زیست‌محیطی تولید به‌تدریج در یک مسیر مشترک قرار گرفته است. سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر، بهینه‌سازی مصرف انرژی، کاهش مصرف منابع، بازچرخانی آب و پسماند و کنترل آلاینده‌ها، مجموعه اقداماتی هستند که می‌توانند در نهایت به کاهش هزینه تولید و تقویت جایگاه رقابتی شرکت منجر شوند.

انرژی؛ حلقه نخست زنجیره فولاد کم‌کربن

یکی از مهم‌ترین محورهای این مسیر، تامین انرژی است. شرکت فولاد خوزستان برنامه ایجاد ۶۰۰ مگاوات ظرفیت نیروگاه خورشیدی را در قالب سه پروژه ۲۰۰ مگاواتی دنبال می‌کند که پروژه‌های بهبهان و گتوند بخشی از این برنامه به شمار می‌روند.

اهمیت این پروژه‌ها تنها به تامین بخشی از برق مورد نیاز شرکت محدود نمی‌شود. صنعت فولاد یکی از صنایع انرژی‌بر است و در شرایطی که محدودیت برق به یکی از چالش‌های جدی تولیدکنندگان تبدیل شده است، داشتن ظرفیت تولید برق اختصاصی می‌تواند بخشی از ریسک تامین انرژی را کاهش دهد.

از سوی دیگر، افزایش سهم انرژی خورشیدی در سبد انرژی شرکت، موضوع دیگری را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد؛ شدت انتشار کربن محصول. هرچه سهم انرژی با انتشار کمتر در فرآیند تولید افزایش پیدا کند، امکان کاهش ردپای کربنی فولاد نیز بیشتر خواهد شد.

این مسئله برای شرکت فولاد خوزستان که حضور پررنگی در بازار صادرات دارد، اهمیت مضاعف دارد. بازارهای جهانی فولاد در حال حرکت به سمت وضع استانداردها و الزامات سخت‌گیرانه‌تر در زمینه انتشار کربن هستند و تولیدکنندگانی که از امروز برای کاهش شدت کربن آماده شوند، در آینده با هزینه انطباق پایین‌تری مواجه خواهند بود.

کاهش مصرف؛ مسیر دوم کاهش هزینه

البته انرژی تجدیدپذیر تنها بخشی از معادله است. در کنار ایجاد ظرفیت جدید تولید برق، بهینه‌سازی مصرف انرژی نیز اهمیت دارد. کاهش مصرف انرژی به ازای هر تن محصول، هم هزینه تولید را کاهش می‌دهد و هم انتشار غیرمستقیم ناشی از مصرف انرژی را پایین می‌آورد.

از این منظر، پروژه‌های انرژی شرکت فولاد خوزستان را باید بخشی از یک برنامه گسترده‌تر دانست که در آن تامین انرژی، مدیریت مصرف و کاهش انتشار به یکدیگر متصل می‌شوند.

در چنین رویکردی، انرژی دیگر فقط یک نهاده تولید نیست بلکه به یکی از شاخص‌های اصلی رقابت‌پذیری فولاد تبدیل می‌شود.

آب و پسماند در مدار بازچرخانی

بخش دیگری از این مسیر در حوزه مدیریت آب و پسماند شکل گرفته است. صنعت فولاد به دلیل ماهیت فرآیندهای تولید خود به منابع آب و زیرساخت‌های مرتبط با آن نیاز دارد و کاهش مصرف آب و افزایش بازچرخانی، از مهم‌ترین الزامات تولید پایدار محسوب می‌شود.

در شرکت فولاد خوزستان، بازچرخانی پساب صنعتی یکی از محورهای اقدامات زیست‌محیطی بوده است. هم‌زمان، بیش از ۸۶ درصد پسماندهای صنعتی نیز وارد چرخه بازچرخانی یا فروش شده‌اند.

این موضوع از دو زاویه اهمیت دارد. نخست، کاهش میزان پسماندی که نیازمند دفع است و دوم، تبدیل بخشی از پسماند تولیدی به ماده قابل استفاده یا منبع درآمد. در واقع، مدیریت پسماند در چنین رویکردی از یک هزینه زیست‌محیطی به بخشی از زنجیره ارزش تبدیل می‌شود.

کنترل غبار؛ کاهش آلایندگی همزمان با رشد تولید

یکی دیگر از بخش‌های قابل توجه عملکرد شرکت فولاد خوزستان، توسعه تجهیزات کنترل آلایندگی است. ظرفیت سامانه‌های غبارگیری شرکت از حدود پنج میلیون مترمکعب در ساعت به بیش از ۱۱ میلیون مترمکعب در ساعت افزایش یافته است.

در کنار آن، اجرای پروژه ویندفنسینگ برای کنترل انتشار غبار از محل انباشت مواد، بخش دیگری از اقدامات شرکت در حوزه کاهش آلایندگی محسوب می‌شود.

اهمیت این اقدامات زمانی بیشتر مشخص می‌شود که عملکرد زیست‌محیطی در کنار روند تولید بررسی شود. براساس گزارش‌های منتشرشده از سوی شرکت، طی یک دوره ۱۲ ساله، در حالی که میزان تولید فولاد خوزستان ۴۴ درصد افزایش یافته، انتشار گردوغبار ۵۶ درصد کاهش پیدا کرده است.

این نسبت، یک پیام مهم برای صنعت دارد. افزایش ظرفیت تولید الزاما نباید به معنای افزایش متناسب فشار زیست‌محیطی باشد؛ مشروط بر آنکه هم‌زمان با رشد تولید، سرمایه‌گذاری در تجهیزات کنترل آلایندگی و مدیریت منابع نیز انجام شود.

گام بعدی؛ تبدیل پروژه‌ها به شاخص‌های قابل سنجش

با وجود این اقدامات، شرکت فولاد خوزستان هنوز در ابتدای مسیری قرار دارد که در صنعت جهانی از آن با عناوینی مانند فولاد کم‌کربن و فولاد سبز یاد می‌شود. ایجاد نیروگاه خورشیدی، کاهش مصرف آب یا افزایش ظرفیت غبارگیری، اگرچه گام‌های مهمی هستند اما به‌تنهایی به معنای سبز شدن کامل زنجیره تولید نیستند.

مرحله بعدی می‌تواند تبدیل این اقدامات به یک نقشه راه شفاف و سنجش‌پذیر باشد؛ نقشه‌ای که در آن سهم انرژی تجدیدپذیر، شدت مصرف انرژی، میزان مصرف آب، درصد بازچرخانی پسماند و میزان انتشار کربن به ازای هر تن محصول به‌صورت مستمر اندازه‌گیری و گزارش شود.

در چنین شرایطی، عملکرد زیست‌محیطی دیگر صرفا بخشی از مسئولیت اجتماعی شرکت نخواهد بود بلکه به یک شاخص اقتصادی و رقابتی تبدیل می‌شود.

رقابت جدید فولادسازان

بازار فولاد در حال تغییر است و مزیت رقابتی آینده تنها در ظرفیت کوره‌ها، میزان تولید یا دسترسی به مواد اولیه خلاصه نخواهد شد. کیفیت و پایداری انرژی، میزان مصرف منابع، هزینه تولید و میزان کربن منتشرشده برای تولید هر تن فولاد، به تدریج بخشی از قدرت رقابتی فولادسازان را تعیین خواهد کرد.

شرکت فولاد خوزستان با سرمایه‌گذاری در انرژی خورشیدی، مدیریت آب و پسماند، کنترل آلایندگی و بهینه‌سازی مصرف وارد این مسیر شده است. چالش اصلی از اینجا به بعد، تداوم این روند و تبدیل پروژه‌های پراکنده به یک نظام یکپارچه برای کاهش هزینه، کاهش مصرف منابع و کاهش انتشار است.

در نهایت، فولاد کم‌کربن تنها یک مطالبه زیست‌محیطی نیست برای فولادساز صادراتی، می‌تواند بخشی از مسئله حفظ بازار و رقابت‌پذیری طی سال‌های آینده باشد. از همین منظر، مسیر شرکت فولاد خوزستان برای کاهش مصرف انرژی و منابع را می‌توان هم‌زمان یک برنامه زیست‌محیطی و یک سرمایه‌گذاری برای آینده بازار فولاد دانست.