بسته ۵۸۰ میلیونی نوسازی خودروهای فرسوده

به گزارش نماد اقتصاد، ثبت درخواست برای اسقاط و جایگزینی خودروهای فرسوده بار دیگر آغاز شده است؛ طرحی که صاحبان این خودروها را میان دو انتخاب قرار می‌دهد: دریافت ارزش گواهی‌های اسقاط یا ورود به مسیر خرید خودروی نو با استفاده از تسهیلات ۴۰۰ میلیون تومانی. اگرچه مجموع اسمی این حمایت‌ها به ۵۸۰ میلیون تومان می‌رسد، فاصله قابل‌توجه آن با قیمت خودروهای صفر این پرسش را مطرح می‌کند که آیا بسته جدید واقعاً می‌تواند ناوگان فرسوده کشور را جوان کند؟

آغاز مرحله جدید ثبت‌نام اسقاط خودروهای فرسوده

سامانه ثبت درخواست اسقاط و جایگزینی خودروهای فرسوده فعال شده و مالکان خودروهای مشمول می‌توانند برای خروج وسیله نقلیه خود از چرخه تردد اقدام کنند.

در این مرحله، متقاضیان امکان انتخاب میان «اسقاط نقدی» و «اسقاط همراه با جایگزینی» را دارند. در روش نخست، مالک پس از طی مراحل قانونی و تحویل خودرو به مرکز مجاز، از ارزش گواهی‌های اسقاط بهره‌مند می‌شود. در روش دوم، متقاضی برای خرید خودروی جدید به خودروساز معرفی خواهد شد.

بر اساس اطلاعات اعلام‌شده، روند جایگزینی قرار است بدون قرعه‌کشی و انتظار در صف‌های معمول فروش خودرو انجام شود؛ امتیازی که در صورت اجرای شفاف و تأمین به‌موقع خودرو می‌تواند بخشی از دشواری‌های طرح‌های گذشته را برطرف کند.

سهم هر خودروی فرسوده؛ سه گواهی به ارزش ۱۸۰ میلیون تومان

در سازوکار جدید، برای هر خودروی فرسوده واجد شرایط، سه گواهی اسقاط در نظر گرفته می‌شود. با محاسبه ارزش تقریبی ۶۰ میلیون تومان برای هر گواهی، ارزش مجموع گواهی‌ها به حدود ۱۸۰ میلیون تومان می‌رسد.

این رقم در نگاه نخست قابل‌توجه است، اما باید آن را در کنار قیمت خودروهای صفر موجود در بازار بررسی کرد. اکنون حتی بسیاری از خودروهای اقتصادی تولید داخل نیز قیمتی به‌مراتب بالاتر از ارزش سه گواهی دارند. بنابراین، مبلغ ۱۸۰ میلیون تومان به‌تنهایی نمی‌تواند هزینه خرید خودروی جایگزین را پوشش دهد.

از سوی دیگر، ارزش واقعی خودرو فرسوده، مدل و سال ساخت آن و همچنین هزینه‌های احتمالی مربوط به ثبت‌نام، بیمه، شماره‌گذاری و تحویل خودروی جدید نیز بر تصمیم مالک تأثیر می‌گذارد. در بعضی موارد، مالک ممکن است فروش خودرو در بازار آزاد را باصرفه‌تر از ورود به فرایند اسقاط بداند.

وام ۴۰۰ میلیون تومانی با سود ۸ درصد

بخش دوم بسته حمایتی، پرداخت تسهیلات تا سقف ۴۰۰ میلیون تومان عنوان شده است. طبق شرایط اعلامی، نرخ این وام ۸ درصد و مدت بازپرداخت آن سه سال خواهد بود.

اگر بازپرداخت وام به شیوه اقساط مساوی بانکی محاسبه شود، مبلغ هر قسط ماهانه تقریباً در محدوده ۱۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان قرار می‌گیرد. رقم دقیق اقساط ممکن است با توجه به شیوه محاسبه بانک، هزینه‌های جانبی، بیمه و ضوابط اعتبارسنجی متفاوت باشد.

به همین دلیل، پایین بودن نرخ سود به‌تنهایی تضمین‌کننده استقبال گسترده نیست. بسیاری از مالکان خودروهای بسیار فرسوده در گروه‌های درآمدی قرار دارند که پرداخت ماهانه بیش از ۱۲ میلیون تومان برای آن‌ها دشوار است. در نتیجه، تسهیلات ارزان‌قیمت تنها زمانی مؤثر خواهد بود که قیمت خودروی جایگزین و میزان اقساط با توان مالی خانوار تناسب داشته باشد.

آیا حمایت واقعی طرح همان ۵۸۰ میلیون تومان است؟

جمع ارزش سه گواهی اسقاط و سقف وام جایگزینی، بسته‌ای اسمی به ارزش ۵۸۰ میلیون تومان ایجاد می‌کند؛ اما این دو رقم ماهیت یکسانی ندارند.

۱۸۰ میلیون تومان، ارزش تقریبی گواهی‌هایی است که در برابر اسقاط خودرو صادر می‌شود، اما ۴۰۰ میلیون تومان وام باید همراه با سود بازپرداخت شود. بنابراین نمی‌توان کل مبلغ ۵۸۰ میلیون تومان را کمک بلاعوض دولت دانست.

در عمل، متقاضی باید اختلاف میان قیمت خودروی جدید و مجموع منابع در دسترس خود را تأمین کند. اگر قیمت خودروی جایگزین یک میلیارد تومان باشد، پس از در نظر گرفتن ۱۸۰ میلیون تومان ارزش گواهی و ۴۰۰ میلیون تومان تسهیلات، مالک همچنان باید حدود ۴۲۰ میلیون تومان آورده نقدی داشته باشد؛ ضمن آنکه بازپرداخت اقساط وام نیز بر عهده او خواهد بود.

یکی از تغییرات مهم بازار اسقاط، افزایش تعهد تولیدکنندگان در برابر شماره‌گذاری خودروهای جدید است. بر اساس اطلاعات منتشرشده، نسبت قبلی یک خودروی فرسوده به ازای شماره‌گذاری ۱۲ خودروی جدید، به یک خودرو در برابر چهار خودروی شماره‌گذاری‌شده تغییر کرده است.

چنین تغییری می‌تواند تقاضای خودروسازان برای گواهی اسقاط را افزایش دهد و به رونق مراکز اسقاط کمک کند. برای خودروهای وارداتی نیز تعداد گواهی موردنیاز می‌تواند بر اساس ارزش خودرو و شاخص‌هایی مانند مرز قیمتی ۱۵ هزار دلار تعیین شود.

با این حال، افزایش تقاضا برای گواهی تنها زمانی به خروج واقعی خودروهای فرسوده منجر می‌شود که سازوکار قیمت‌گذاری گواهی‌ها شفاف باشد و مالکان بتوانند در مدت معقول مطالبات خود را دریافت کنند.

مازاد گواهی‌های اسقاط چه شد؟

طبق اظهارات سهیل معمارباشی، معاون حمل‌ونقل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران، در سال ۱۴۰۳ حدود ۳۴۰ هزار گواهی اسقاط صادر شد؛ در حالی که تولید و واردات خودرو نزدیک به ۲۱۰ هزار گواهی را جذب کرد.

بر این اساس، حدود ۱۳۰ هزار گواهی مازاد به سال بعد انتقال یافت. این اختلاف نشان می‌دهد افزایش تعداد خودروهای اسقاط‌شده، بدون ایجاد تقاضای پایدار برای گواهی‌ها، ممکن است موجب انباشت گواهی و تأخیر در پرداخت مطالبات مراکز و مالکان شود.

تغییر نسبت تعهد اسقاط می‌تواند بخشی از این مازاد را جذب کند، اما نتیجه نهایی به حجم تولید، واردات، شماره‌گذاری خودروهای جدید و نحوه اجرای مقررات بستگی دارد.

خودروهای فرسوده؛ مسئله‌ای فراتر از پرداخت وام

طرح اسقاط فقط یک برنامه حمایتی برای خرید خودرو نیست. خودروهای فرسوده معمولاً مصرف سوخت بالاتر، آلایندگی بیشتر و ایمنی پایین‌تری دارند و ادامه تردد آن‌ها هزینه‌های قابل‌توجهی به اقتصاد، محیط‌زیست و نظام سلامت تحمیل می‌کند.

با این حال، تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که اجبار قانونی بدون ایجاد امکان مالی برای مالکان، نمی‌تواند به تنهایی ناوگان را نوسازی کند. بخش بزرگی از خودروهای فرسوده ابزار کار یا تنها وسیله رفت‌وآمد خانوارها هستند و مالک زمانی از آن‌ها صرف‌نظر می‌کند که مطمئن باشد به خودروی جایگزین دسترسی خواهد داشت.

بسته جدید چقدر شانس موفقیت دارد؟

سه عامل تعیین می‌کند که طرح تازه اسقاط خودرو با استقبال روبه‌رو شود یا بار دیگر با مشارکت محدود مالکان مواجه شود:

عرضه خودروی جایگزین با قیمت مشخص و زمان تحویل قابل‌اعتماد
پرداخت واقعی و بدون تأخیر تسهیلات ۴۰۰ میلیون تومانی
متناسب بودن اقساط و آورده نقدی با توان اقتصادی مالکان

اگر خودروهای عرضه‌شده گران باشند یا متقاضی مجبور شود چندصد میلیون تومان آورده نقدی تأمین کند، ارزش ۱۸۰ میلیون تومانی گواهی‌ها اثر چندانی بر تصمیم او نخواهد داشت. در مقابل، اختصاص خودروهای اقتصادی، دوره بازپرداخت طولانی‌تر و امکان استفاده از درآمد حاصل از گواهی به‌عنوان پیش‌پرداخت می‌تواند جذابیت طرح را افزایش دهد.