خروج ۶ همت پول حقیقی و عقب‌نشینی هم‌زمان سه شاخص

به گزارش نماد اقتصاد، بازار سرمایه در نخستین روز هفته با موجی فراگیر از فروش روبه‌رو شد؛ موجی که فقط به چند نماد بزرگ محدود نماند و هم‌زمان شاخص کل، شاخص هم‌وزن و شاخص فرابورس را پایین کشید. در شرایطی که سهامداران بیش از گذشته به متغیرهای سیاسی، نرخ ارز، سیاست‌های اقتصادی و آینده سودآوری شرکت‌ها حساس شده‌اند، فشار عرضه در نمادهای بزرگ فلزی، پالایشی و بانکی، بورس تهران را یک‌دست قرمز کرد. در مقابل، بورس کالا و بورس انرژی همچنان شاهد عرضه گسترده محصولات بودند؛ تصویری دوگانه از اقتصادی که بازار فیزیکی آن فعال است، اما بازار سهامش با کمبود اعتماد و نقدینگی دست‌وپنجه نرم می‌کند.

 عقب‌نشینی ۱۰۸ هزار واحدی شاخص کل

معاملات بورس تهران در روز شنبه ۲۸ شهریور ۱۴۰۵ از همان دقایق ابتدایی با افزایش عرضه و گسترش نمادهای منفی آغاز شد. تشکیل صف‌های فروش و عقب‌نشینی خریداران باعث شد فشار فروش تا پایان بازار ادامه پیدا کند.

در پایان معاملات، شاخص کل بورس تهران با افت ۱۰۸ هزار و ۸۸۹ واحدی معادل حدود ۱.۴۴ درصد، در سطح ۷ میلیون و ۴۴۸ هزار و ۸۴۳ واحد ایستاد.

شاخص هم‌وزن نیز ۲۹ هزار و ۴۱۰ واحد، معادل حدود ۱.۴۶ درصد کاهش یافت و به یک میلیون و ۹۸۶ هزار و ۷۷۰ واحد رسید. افت تقریباً برابر شاخص کل و هم‌وزن نشان می‌دهد فضای منفی بازار فقط به شرکت‌های شاخص‌ساز محدود نبوده و بخش بزرگی از نمادهای کوچک و متوسط را نیز دربر گرفته است.

در فرابورس نیز شاخص کل با کاهش ۶۲۶ واحدی و افت حدود ۱.۰۸ درصدی، در سطح ۵۷ هزار و ۵۶۷ واحد متوقف شد.

فملی، شپنا و وپاسار در صف اول فشار فروش

در معاملات امروز، نمادهای «فملی»، «شپنا» و «وپاسار» بیشترین اثر منفی را بر شاخص کل داشتند. حضور هم‌زمان یک شرکت بزرگ معدنی و فلزی، یک پالایشگاه و یک بانک در میان اثرگذارترین نمادهای منفی، نشان می‌دهد فشار فروش میان چند صنعت اصلی بازار توزیع شده است.

در سوی مقابل، نمادهای «تاپیکو»، «تابان» و «نوری» بیشترین اثر مثبت را بر شاخص کل ثبت کردند؛ اما تقاضای شکل‌گرفته در این نمادها توان جبران فشار فروش سهام بزرگ را نداشت.

همچنین «تابان»، «فولاد» و «فخوز» در صدر فهرست پرتراکنش‌ترین نمادهای بازار قرار گرفتند. قرار گرفتن فولاد و فخوز در میان پرتراکنش‌ها بیانگر افزایش جدال خریداران و فروشندگان در گروه فلزات اساسی است؛ صنعتی که از یک‌سو به نرخ ارز و قیمت‌های جهانی وابسته است و از سوی دیگر، از محدودیت انرژی، هزینه تولید و سیاست‌های داخلی قیمت‌گذاری تأثیر می‌پذیرد.

 خروج ۶ هزار میلیارد تومان پول؛ مهم‌تر از افت شاخص

برآوردهای منتشرشده از معاملات روز شنبه از خروج حدود ۶ هزار میلیارد تومان پول حقیقی از سهام حکایت دارد. اگرچه ریزش ۱۰۸ هزار واحدی شاخص کل در نگاه اول مهم‌ترین اتفاق بازار به نظر می‌رسد، خروج سنگین سرمایه حقیقی را باید هشدار جدی‌تری دانست.

شاخص ممکن است تحت تأثیر چند سهم بزرگ در یک یا دو روز ترمیم شود، اما بازگشت پول حقیقی نیازمند کاهش نااطمینانی و شکل‌گیری چشم‌انداز روشن‌تر است. سرمایه‌گذار زمانی از صف فروش خارج می‌شود که نسبت به ثبات مقررات، نرخ ارز، سودآوری بنگاه‌ها، قیمت انرژی و کاهش ریسک‌های سیاسی اطمینان بیشتری پیدا کند.

نکته قابل‌توجه آن است که گزارش پیش‌گشایش بازار از برتری قابل‌ملاحظه سفارش‌های خرید حکایت داشت، اما جریان معاملات در ادامه تغییر کرد. این چرخش نشان داد بخشی از تقاضای اولیه عمق و پایداری کافی نداشت و با افزایش عرضه، خریداران به‌سرعت عقب نشستند.

چرا بورس قرمز شد؟

افت امروز را نمی‌توان تنها به عملکرد یک گروه یا چند نماد نسبت داد. مجموعه‌ای از عوامل در افزایش فشار فروش نقش داشتند:

* افزایش ریسک‌های سیاسی و منطقه‌ای و بالا رفتن احتیاط سرمایه‌گذاران؛
* نوسان نرخ ارز و نامشخص بودن اثر آن بر درآمد و هزینه شرکت‌ها؛
* نگرانی درباره نرخ خوراک، سوخت و سایر هزینه‌های صنایع انرژی‌بر؛
* تردید درباره استمرار رشد سودآوری شرکت‌ها در قیمت‌های فعلی سهام؛
* شناسایی سود پس از رشدهای قبلی بازار؛
* کمبود تقاضای پایدار و تشدید رفتارهای هیجانی در صف‌های فروش؛
* جذابیت بازارهای موازی مانند ارز و طلا برای بخشی از نقدینگی سرگردان.

افزایش نرخ ارز در حالت عادی می‌تواند به نفع شرکت‌های صادراتی باشد، اما زمانی که هم‌زمان هزینه تولید، نرخ انرژی، محدودیت‌های صادراتی و ریسک‌های سیاسی افزایش پیدا می‌کند، واکنش بورس الزاماً مثبت نخواهد بود. بازار بیش از خود نرخ ارز، به «قابلیت تبدیل درآمد ارزی به سود واقعی» توجه می‌کند.

بورس کالا؛ عرضه بیش از ۳۰۳ هزار تن محصول

برخلاف فضای منفی بازار سهام، تالارهای بورس کالای ایران در روز شنبه میزبان عرضه ۳۰۳ هزار و ۳۶۶ تن انواع محصول بودند. این عرضه‌ها شامل محصولات صنعتی، معدنی، پتروشیمی، فرآورده‌های نفتی و سایر کالاهای قابل معامله در بازار فیزیکی بود.

همچنین براساس آمار هفتگی، در هفته منتهی به ۲۷ شهریور حدود ۳ میلیون و ۶۹۸ هزار تن انواع کالا و محصول به ارزش بیش از ۱۶۱ هزار میلیارد تومان در بازار فیزیکی بورس کالا معامله شد. ارزش معاملات ۱۰ شرکت برتر نیز از ۷۷.۹ هزار میلیارد تومان فراتر رفت.

این ارقام نشان می‌دهد بورس کالا همچنان یکی از اصلی‌ترین مسیرهای فروش رسمی محصولات پایه و مواد اولیه است. با این حال، حجم بالای عرضه الزاماً به معنای رونق کامل نیست؛ برای ارزیابی واقعی بازار باید میزان تقاضا، درصد فروش عرضه‌ها، رقابت قیمتی و حجم معاملات نهایی نیز بررسی شود.

تالار پتروشیمی

حجم عرضه محصولات تالار پتروشیمی در این روز حدود یک‌هزار و ۳۰۶ تن گزارش شد که نسبت به دوره قبل ۱۳.۵ درصد افزایش نشان می‌دهد. قیمت پایه پلی‌بوتادین رابر نیز حدود ۴.۹ درصد افزایش یافت و قیمت پایه اپوکسی رزین با رشد حدود ۳۰ هزار تومانی همراه شد.

افزایش نرخ‌های پایه در بازار پتروشیمی را می‌توان نتیجه هم‌زمان تغییر نرخ ارز مبنای محاسبات، نوسان قیمت‌های جهانی و شرایط عرضه داخلی دانست. تداوم این روند ممکن است هزینه مواد اولیه صنایع پایین‌دستی پلاستیک، لاستیک، رنگ و رزین را افزایش دهد.

 بورس انرژی؛ عرضه ۱۱ هزار تن هیدروکربور

در بازار فیزیکی بورس انرژی ایران برای روز شنبه ۲۸ شهریور، در مجموع ۱۱ هزار و ۱۰۹ تن فرآورده هیدروکربوری عرضه شد که تمام آن در رینگ داخلی قرار داشت.

فهرست عرضه‌ها شامل محصولاتی مانند آیزوریسایکل پالایشگاه‌های تهران، تبریز و اصفهان، نفتای سنگین پالایش نفت تهران، حلال ۴۰۲، پروپان و همچنین اکسیژن و نیتروژن مایع شرکت‌های فولادی بود.

تمرکز کامل عرضه‌ها در رینگ داخلی نشان می‌دهد در برنامه معاملاتی این روز، تأمین نیاز مصرف‌کنندگان و صنایع داخلی در اولویت بوده است. با این حال، برای سنجش میزان استقبال بازار باید نتایج نهایی معامله، حجم فروش‌رفته و میزان رقابت بر سر هر محصول جداگانه بررسی شود؛ زیرا رقم ۱۱ هزار و ۱۰۹ تن مربوط به عرضه برنامه‌ریزی‌شده است و نه لزوماً حجم قطعی معامله‌شده.

عرضه بیش از ۷۱۷ میلیون کیلووات‌ساعت برق

در بخش برق بورس انرژی، مجموع عرضه‌ها به ۷۱۷ میلیون و ۹۱۲ هزار کیلووات‌ساعت رسید که از این مقدار:

* ۷۰۰ میلیون و ۴۴۰ هزار کیلووات‌ساعت مربوط به برق عادی بود؛
* ۱۷ میلیون و ۴۷۲ هزار کیلووات‌ساعت به برق آزاد اختصاص داشت؛
* در بازار برق سبز عرضه‌ای انجام نشد.

نبود عرضه برق سبز در این روز، در کنار سهم بالای برق عادی، نشان می‌دهد بازار برق تجدیدپذیر همچنان در مقایسه با بازار سنتی برق از عمق کمتری برخوردار است. توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر، ورود سرمایه‌گذاران جدید و ایجاد تقاضای الزام‌آور برای برق سبز می‌تواند به افزایش عمق این بازار کمک کند.

دو تصویر متفاوت از یک اقتصاد

عملکرد روز شنبه بازار سرمایه دو تصویر متفاوت را مقابل فعالان اقتصادی قرار داد. در بورس سهام، غلبه فروشندگان، خروج پول و کاهش هم‌زمان شاخص‌ها از شکنندگی اعتماد حکایت داشت؛ اما در بورس کالا و بورس انرژی، جریان عرضه محصولات، مواد اولیه، فرآورده‌های نفتی و برق ادامه یافت.

این تفاوت نشان می‌دهد رکود اعتماد در بورس سهام الزاماً به معنای توقف فعالیت بازارهای فیزیکی نیست. شرکت‌ها همچنان در حال تولید و فروش هستند، اما سهامداران نسبت به آینده حاشیه سود، هزینه‌های انرژی، نرخ ارز و تصمیم‌های سیاست‌گذار تردید دارند.

به بیان ساده، بازار سهام نه فقط وضعیت امروز کارخانه‌ها، بلکه آینده سودآوری آنها را قیمت‌گذاری می‌کند؛ آینده‌ای که اکنون با متغیرهای فراوان و پیش‌بینی‌ناپذیر احاطه شده است.

چشم‌انداز بازار؛ یک روز سبز برای تغییر روند کافی نیست

پس از ریزش سنگین روز شنبه، احتمال شکل‌گیری تقاضای کوتاه‌مدت و نوسان مثبت در برخی نمادها وجود دارد؛ اما تغییر پایدار مسیر بازار نیازمند چند نشانه مشخص است:

۱. کاهش خروج پول حقیقی؛
2. جمع‌شدن صف‌های فروش بدون حمایت دستوری؛
3. افزایش ارزش معاملات خرد همراه با ورود نقدینگی؛
4. تثبیت نرخ ارز و روشن‌شدن سیاست‌های ارزی؛
5. کاهش ابهام درباره نرخ خوراک و انرژی صنایع؛
6. انتشار گزارش‌های مالی قوی و قابل‌اتکای شرکت‌ها.

تا زمانی که این نشانه‌ها دیده نشود، مثبت‌شدن مقطعی چند نماد را نمی‌توان آغاز قطعی یک روند صعودی دانست. معاملات روزهای آینده مشخص خواهد کرد که افت ۲۸ شهریور صرفاً یک اصلاح شدید بوده یا شروع مرحله تازه‌ای از افزایش احتیاط و خروج نقدینگی است.

جمع‌بندی

شنبه ۲۸ شهریور برای بازار سهام با سقوط بیش از ۱۰۸ هزار واحدی شاخص کل، افت شاخص هم‌وزن و فرابورس و خروج سنگین پول حقیقی پایان یافت. در همین روز، بورس کالا میزبان عرضه بیش از ۳۰۳ هزار تن محصول بود و بورس انرژی نیز بیش از ۱۱ هزار تن فرآورده هیدروکربوری و نزدیک به ۷۱۸ میلیون کیلووات‌ساعت برق را روی تابلو عرضه کرد.

بنابراین مسئله اصلی بازار سرمایه را نمی‌توان فقط کاهش تولید یا فروش شرکت‌ها دانست. آنچه بورس را تحت فشار قرار داده، بیش از هر چیز افزایش نااطمینانی و کاهش اعتماد سرمایه‌گذاران به آینده است؛ اعتمادی که بدون ثبات سیاست‌ها و شفاف‌شدن چشم‌انداز اقتصاد، به‌سادگی به تالار شیشه‌ای بازنخواهد گشت.