حکمرانی شرکتی باید از ساختارهای روی کاغذ به خلق ارزش برسد

به گزارش نماد اقتصاد، رحیم سرهنگی، عضو هیات علمی دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران در اجلاس سالیانه گروه سرمایه‌گذاری صندوق بازنشستگی کشوری (هلدینگ صباانرژی) با اشاره به ضرورت تغییر نگاه مدیریتی در مجموعه‌های اقتصادی، اظهار داشت: تغییر نگاه می‌تواند نقطه آغاز یک تحول و زمینه‌ساز شکل‌گیری استراتژی‌های جدید برای توسعه هلدینگ باشد.

وی با بیان اینکه حکمرانی شرکتی صرفا مجموعه‌ای از ساختارها، قوانین و فرآیندهای رسمی نیست، افزود: ممکن است یک شرکت از هیات‌ مدیره، حسابرس، بازرس، کمیته حسابرسی، کمیته ریسک و مجموعه‌ای از آیین‌نامه‌های حاکمیتی برخوردار باشد اما این ساختارها لزوما به تصمیم‌های باکیفیت منجر نشوند.

سرهنگی تصریح کرد: قانون تجارت چارچوب و ظرف حکمرانی شرکتی را مشخص می‌کند اما اینکه این ساختار در عمل به تصمیم‌گیری بهتر، اجرای موثر استراتژی، بهبود عملکرد و خلق ارزش منجر شود، به کیفیت حکمرانی در داخل سازمان بستگی دارد.

«ام‌آر‌آی» سازمان برای سنجش حکمرانی

عضو هیات علمی دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران برای تشریح تفاوت میان ساختار و اثربخشی حکمرانی، از مفهوم «ام‌آر‌آی سازمان» استفاده کرد و گفت: برای شناخت وضعیت واقعی حکمرانی باید از پوسته رسمی سازمان عبور کرد و دید در زیر این پوسته چه اتفاقی در حال رخ دادن است.

به گفته سرهنگی، پنج پرسش می‌تواند تصویر روشن‌تری از کیفیت حکمرانی یک شرکت ارائه دهد؛ چه کسی تصمیم می‌گیرد؛ تصمیم براساس چه اطلاعاتی اتخاذ می‌شود؛ فرد یا ساختار تصمیم‌گیر چه اختیاری دارد؛ در برابر چه کسی پاسخ‌گوست و نتیجه تصمیم چگونه سنجیده می‌شود.

این نگاه نشان می‌دهد که حکمرانی موثر تنها به طراحی ساختار محدود نیست بلکه باید زنجیره‌ای از اطلاعات، اختیار، تصمیم، پاسخگویی و ارزیابی نتیجه را به یکدیگر متصل کند.

استقلال هیات‌ مدیره بدون تقابل

وی استقلال اعضای هیات‌ مدیره را یکی از ارکان حکمرانی موثر دانست و گفت: استقلال رای به معنای مخالفت دائمی با مدیرعامل یا سایر اعضا نیست بلکه عضو هیات‌ مدیره باید بتواند در صورت وجود اختلاف نظر، دیدگاه خود را شفاف و بدون ملاحظه بیان کند.

عضو هیات علمی دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران تصریح کرد: استقلال بدون هم‌جهتی می‌تواند به اصطکاک دائمی در هیات‌ مدیره منجر شود و از سوی دیگر، هم‌جهتی بدون استقلال، هیات‌ مدیره را به ماشین امضا تبدیل می‌کند. بنابراین، اثربخشی زمانی شکل می‌گیرد که میان استقلال رای و هم‌جهتی با استراتژی سازمان توازن برقرار باشد.

این استاد دانشگاه همچنین شایستگی و میزان مشارکت اعضای هیات‌ مدیره را از دیگر مولفه‌های مهم دانست و اظهار داشت: ممکن است فردی از دانش و سابقه مدیریتی قابل‌توجهی برخوردار باشد اما اگر در فرآیند تصمیم‌گیری حضور و مشارکت کافی نداشته باشد، ظرفیت واقعی او در هیات‌ مدیره بالفعل نخواهد شد.

چهار مولفه برای اثربخشی هیأت‌مدیره

سرهنگی با ارائه مدلی برای ارزیابی اثربخشی هیات‌مدیره، گفت: اثربخشی را می‌توان حاصل ترکیب چهار مولفه استقلال، هم‌جهتی، شایستگی و درگیری و مشارکت دانست و ضعف جدی در هر یک از این مولفه‌ها می‌تواند اثربخشی کلی هیات‌ مدیره را کاهش دهد.

وی در ادامه بر اهمیت ترکیب و پروفایل اعضای هیات‌ مدیره نیز تاکید کرد و گفت: قرار گرفتن چند فرد توانمند و صاحب‌نام در کنار یکدیگر به‌تنهایی عملکرد مطلوب را تضمین نمی‌کند بلکه باید مشخص شود آیا تخصص‌ها و شایستگی‌های اعضا مکمل یکدیگر است و آیا این ترکیب با نیازهای واقعی شرکت تناسب دارد یا خیر.

به گفته عضو هیات علمی دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران، همه اعضای هیات‌ مدیره باید حداقل شناخت لازم از قوانین، صنعت و صورت‌های مالی داشته باشند اما در کنار این دانش عمومی، هر عضو می‌تواند در یک حوزه تخصصی دارای عمق بیشتری باشد تا مجموع این تخصص‌ها به تصمیم‌گیری دقیق‌تر منجر شود.

سرهنگی همچنین نسبت به چالش عضو پررزومه و کم‌وقت هشدار داد و افزود: عضوی که هم‌زمان در چندین مجموعه مسئولیت دارد اما فرصت کافی برای مطالعه گزارش‌ها و مشارکت در تصمیمات یک شرکت ندارد، نمی‌تواند اثربخشی مورد انتظار را در هیأت‌مدیره ایجاد کند.

پاسخ‌گویی بدون اختیار، خطای حکمرانی است

وی تناسب میان اختیار و مسئولیت را از اصول مهم حکمرانی دانست و اظهار داشت: نمی‌توان فردی را در جایگاهی قرار داد که مسئول عملکرد است اما اختیار تصمیم‌گیری در اختیار فرد یا ساختار دیگری باشد.

این استاد دانشگاه تاکید کرد: پاسخ‌گویی بدون اختیار یکی از خطاهای مهم در طراحی حکمرانی است و می‌تواند در ادامه برای مدیران و اعضای هیات‌ مدیره تبعات ایجاد کند.

سرهنگی همچنین ثبت و انعکاس نظر مخالف اعضای هیات‌ مدیره را بخشی از شفافیت و استقلال رای دانست و گفت: امکان بیان و ثبت دیدگاه‌های متفاوت می‌تواند کیفیت فرآیند تصمیم‌گیری و پاسخ‌گویی را تقویت کند.

تعارض منافع؛ آزمون جدی هیات‌ مدیره

وی در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع تعارض منافع پرداخت و گفت: فردی که به نمایندگی از یک سهام‌دار وارد هیات‌ مدیره می‌شود، پس از عضویت در هیات‌ مدیره باید منافع کل شرکت را در نظر بگیرد و نباید صرفا منافع سهام‌داری را دنبال کند که وی را معرفی کرده است.

عضو هیات علمی دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران ادامه داد: اگر هر عضو هیات‌ مدیره صرفا منافع یک گروه یا سهام‌دار خاص را دنبال کند، حداکثرسازی منافع کل شرکت و سهام‌داران محقق نخواهد شد؛ در حالی که هدف حکمرانی شرکتی باید افزایش عملکرد و ارزش کل شرکت باشد.

مالک حرفه‌ای؛ حلقه اتصال هلدینگ و شرکت‌های تابعه

سرهنگی با اشاره به نقش مالک در حکمرانی شرکت‌های تابعه، سه رویکرد «مالک منفعل»، «مالک مداخله‌گر» و «مالک حرفه‌ای» را تشریح کرد.

وی گفت: مالک منفعل اعضای هیات‌ مدیره را معرفی می‌کند و سپس منتظر نتیجه می‌ماند؛ در حالی که مالک مداخله‌گر وارد فعالیت‌های روزمره شرکت می‌شود. در مقابل، مالک حرفه‌ای باید از ابتدا شایستگی‌های مورد نیاز را مشخص و انتظارات خود را به‌ صورت روشن تنظیم کند و عملکرد نمایندگان خود را براساس شاخص‌های مشخص مورد پایش قرار دهد.

این رویکرد می‌تواند برای هلدینگ‌ها اهمیت ویژه‌ای داشته باشد زیرا در ساختارهای چندلایه، کیفیت حکمرانی شرکت مادر تا حد زیادی به نحوه انتخاب، هدایت و ارزیابی هیات‌ مدیره شرکت‌های تابعه وابسته است.

حکمرانی داده و هوش مصنوعی وارد اتاق هیات‌ مدیره می‌شود

عضو هیات علمی دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران، حکمرانی داده و استفاده از ابزارهای تحلیلی را نیز از الزامات مدیریت حرفه‌ای شرکت‌های تابعه دانست و گفت: توسعه سیستم‌های هوش تجاری و تحلیل داده این امکان را فراهم کرده است که مالک و هلدینگ بتوانند عملکرد شرکت‌های تابعه را بر مبنای داده‌های واقعی ارزیابی و روندهای آینده را نیز بهتر تحلیل کنند.

سرهنگی استفاده از هوش مصنوعی را یکی از ابزارهای جدید در مسیر ارتقای حکمرانی شرکتی عنوان کرد و افزود: هوش مصنوعی می‌تواند در انتخاب اعضای هیات‌ مدیره، شبیه‌سازی ترکیب‌های مختلف هیات‌ مدیره، بررسی سوابق و شایستگی‌ها و ارزیابی تناسب افراد با نیازهای شرکت به‌ عنوان یک دستیار مورد استفاده قرار گیرد.

وی خاطرنشان کرد: این فناوری می‌تواند پیش از برگزاری جلسات هیات‌ مدیره، اسناد و اطلاعات را تحلیل و پرسش‌های احتمالی را استخراج و در جریان جلسه نیز به پیگیری مصوبات و تبدیل تصمیم‌ها به شاخص‌های قابل سنجش کمک کند.

این استاد دانشگاه در جمع‌بندی سخنان خود یادآور شد: هوش مصنوعی می‌تواند دستیار حکمرانی شرکتی باشد اما مسئولیت و تصمیم نهایی همچنان بر عهده مدیران و اعضای هیات‌مدیره است.

به گفته سرهنگی، هدف نهایی اصلاح حکمرانی شرکتی، عبور از ساختارهای صرفا شکلی و رسیدن به تصمیم‌گیری باکیفیت، عملکرد بهتر و در نهایت خلق ارزش برای ذی‌نفعان است.

هلدینگ صبا انرژی

مشاهده پروفایل

گروه سرمایه‌گذاری صندوق بازنشستگی کشوری (هلدینگ صبا انرژی)، یک شرکت سهامی عام است که در سال ۱۳۶۷ با هدف سامان‌دهی و توسعه سرمایه‌گذاری‌های مرتبط با منابع بازنشستگی کشوری…

cpfic.com/ صفحه اختصاصی شرکت