کدام خودروها در بازار مزیت بیشتری پیدا می‌کنند؟

به گزارش نماد اقتصاد، بازار خودرو در ایران سال‌هاست قیمت را به‌عنوان مهم‌ترین معیار انتخاب در نظر می‌گیرد اما افزایش هزینه سوخت می‌تواند یک متغیر مهم دیگر را به این معادله اضافه کند: هزینه مالکیت و استفاده از خودرو.

از روز سه‌شنبه ۱۷ شهریور ۱۴۰۵، نرخ سوم بنزین به ۱۰ هزار تومان افزایش یافته است و کارت جایگاه‌ها نیز با همین نرخ مورد استفاده قرار می‌گیرد. در عین حال، سهمیه‌های اول و دوم بنزین همچنان در ساختار جدید وجود دارند؛ بنابراین اثر افزایش نرخ برای تمام مالکان خودرو یکسان نیست. با این حال، هرچه سهم سوخت با نرخ سوم در سبد مصرف یک خانوار بیشتر شود، تفاوت میان خودروهای کم‌مصرف و پرمصرف نیز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

این مسئله به‌ویژه برای خانوارهایی که مسافت زیادی در طول ماه طی می‌کنند، رانندگان تاکسی‌های اینترنتی، خودروهای کاری و ناوگان‌های خدماتی اهمیت دارد زیرا در این گروه‌ها، مصرف سوخت دیگر یک هزینه حاشیه‌ای نیست و می‌تواند بخش قابل‌توجهی از هزینه عملیاتی را تشکیل دهد.

تفاوت چند لیتر مصرف، در پایان سال بزرگ می‌شود

برای درک بهتر اثر افزایش نرخ سوخت، کافی است دو خودرو را با مصرف ترکیبی ۶ و ۱۰ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر مقایسه کنیم. اگر هر دو خودرو در ماه دو هزار کیلومتر حرکت کنند، خودروی نخست حدود ۱۲۰ لیتر بنزین مصرف می‌کند؛ در حالی که مصرف خودروی دوم به حدود ۲۰۰ لیتر می‌رسد. یعنی اختلاف مصرف ماهانه آن‌ها حدود ۸۰ لیتر است.

اگر تمام این مصرف با نرخ ۱۰ هزار تومان محاسبه شود، اختلاف هزینه سوخت ماهانه به حدود ۸۰۰ هزار تومان و در یک سال به حدود ۹.۶ میلیون تومان می‌رسد.

در کارکردهای بالاتر، این فاصله بیشتر هم می‌شود. برای یک خودروی کاری که ماهانه چهار هزار کیلومتر پیمایش دارد، تفاوت مصرف ۶ و ۱۰ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر به اختلاف ۱۶۰ لیتر در ماه منجر می‌شود؛ رقمی که با نرخ ۱۰ هزار تومان، ۱.۶ میلیون تومان در ماه و حدود ۱۹.۲ میلیون تومان در سال خواهد بود.

این محاسبات البته یک سناریوی ساده بر مبنای نرخ سوم است و هزینه واقعی هر مالک به میزان استفاده از سهمیه‌های یارانه‌ای، نوع کاربری خودرو و میزان پیمایش بستگی دارد اما جهت تغییر را به‌خوبی نشان می‌دهد؛ هرچه خودرو بیشتر حرکت کند، اهمیت مصرف سوخت بیشتر می‌شود.

خودروهای کم‌مصرف یک امتیاز جدید می‌گیرند

در چنین شرایطی، خودروهای کم‌مصرف لزوما ارزان‌ترین خودروهای بازار نیستند اما می‌توانند از نظر هزینه جاری مالکیت جذاب‌تر شوند.

این تفاوت در بازار ایران اهمیت زیادی دارد زیرا بسیاری از خودروهای اقتصادی قدیمی به دلیل قیمت خرید پایین، سال‌ها سهم بالایی از تقاضا را در اختیار داشته‌اند. اکنون اگر هزینه استفاده از خودرو افزایش پیدا کند، خریدار ممکن است بخشی از محاسبات خود را از قیمت اولیه به سمت هزینه‌های دوره مالکیت منتقل کند.

به بیان ساده‌تر، ممکن است خودرویی با قیمت خرید بالاتر اما مصرف سوخت پایین‌تر، در افق چندساله بخشی از اختلاف قیمت خود را از طریق کاهش هزینه سوخت جبران کند.

البته نباید این موضوع را به معنای برتری مطلق خودروهای کم‌مصرف دانست. قیمت خرید، هزینه قطعات، تعمیرات، بیمه، افت قیمت، دسترسی به خدمات و ارزش فروش مجدد همچنان در محاسبه اقتصادی خودرو نقش دارند.

هیبریدی‌ها؛ برنده بالقوه تغییر رفتار بازار

در میان گروه‌های مختلف خودرو، هیبریدی‌ها بیش از سایر مدل‌ها ظرفیت استفاده از تغییر معادله سوخت را دارند. دلیل اصلی روشن است؛ خودروهای هیبریدی در شرایط شهری می‌توانند بخش قابل‌توجهی از انرژی مورد نیاز حرکت را از سیستم الکتریکی تامین کنند و در نتیجه مصرف بنزین آن‌ها پایین‌تر از بسیاری از خودروهای بنزینی هم‌کلاس است.

از سوی دیگر، سیاست‌گذاری سال ۱۴۰۵ نیز توجه ویژه‌ای به خودروهای هیبریدی داشته است. برای مثال، مقررات جدید اسقاط برای خودروهای ترکیبی، الزامات مشخصی را برای تولیدکنندگان و واردکنندگان تعیین کرده است.

در چنین فضایی، افزایش هزینه سوخت می‌تواند یک سیگنال اقتصادی مضاعف برای این گروه ایجاد کند. نخست از مسیر کاهش مصرف بنزین و دوم از طریق افزایش حساسیت مصرف‌کننده نسبت به هزینه سوخت.

حتی محصولات پلاگین‌هیبریدی نیز می‌توانند در صورت فراهم بودن زیرساخت شارژ جذابیت بیشتری پیدا کنند. برای مثال، برای آریا پلاگین‌هیبرید مصرف ترکیبی ۲.۷ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر و پیمایش برقی اعلام شده است؛ البته ورود واقعی این خودرو به بازار و قیمت نهایی آن تعیین می‌کند که مزیت مصرف سوخت تا چه اندازه به مزیت اقتصادی برای خریدار تبدیل شود.

خودروهای پرمصرف زیر فشار بیشتری قرار می‌گیرند

در سمت مقابل، خودروهای بزرگ‌تر، سنگین‌تر و پرمصرف با یک ریسک جدید مواجهند. این مسئله علی‌الخصوص برای خودروهایی که عمده جذابیت آن‌ها بر امکانات، ابعاد، قدرت موتور و ظاهر است اما مصرف سوخت بالاتری دارند، اهمیت پیدا می‌کند. افزایش هزینه سوخت می‌تواند بخشی از خریداران این خودروها را به سمت گزینه‌های کم‌مصرف‌تر سوق دهد.

البته در بازار ایران، خودرو همیشه صرفا بر اساس هزینه مصرف انتخاب نمی‌شود. برند، ظاهر، امکانات، توان موتور، فضای کابین و حتی قابلیت حفظ ارزش نیز در تصمیم خریدار موثر است. بنابراین انتظار ریزش تقاضای شدید برای خودروهای پرمصرف منطقی نیست بلکه باید از تغییر تدریجی وزن معیارهای خرید سخن گفت.

وارداتی‌ها با یک معادله متفاوت روبه‌رو هستند

موضوع برای خودروهای وارداتی پیچیده‌تر است. طبق مقررات جدید، برخی خودروهای وارداتی و نوشماره از سهمیه‌های یارانه‌ای معمول بنزین برخوردار نیستند و نرخ سوم ۱۰ هزار تومانی برای آن‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

این یعنی در مورد یک خودروی وارداتی، خریدار دیگر نمی‌تواند صرفا قیمت خرید را با یک خودروی داخلی یا مونتاژی مقایسه کند. هزینه سوخت نیز باید وارد محاسبه شود.

برای مثال، اگر یک خودروی وارداتی با مصرف پنج تا ۶ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر با خودرویی با مصرف ۹ تا ۱۰ لیتر مقایسه شود، اختلاف هزینه سوخت در پیمایش‌های بالا می‌تواند قابل‌توجه باشد. به همین دلیل، در صورت تداوم این سیاست، مشخصات فنی مانند مصرف سوخت می‌تواند به یکی از عوامل مهم‌تر رقابت در بازار وارداتی تبدیل شود.

جدول مقایسه اقتصادی مصرف سوخت