سه چهره متفاوت از رونق بازار سرمایه

به گزارش نماد اقتصاد، بازار سرمایه در دومین روز هفته بار دیگر به صحنه پیشروی خریداران تبدیل شد. شاخص کل بورس تهران با جهشی بیش از ۱۵۳ هزار واحدی از مرز ۷.۴ میلیون واحد گذشت و شاخص هم‌وزن نیز برای نخستین‌بار وارد کانال دو میلیون واحد شد.

این دو اتفاق در کنار افزایش ارزش معاملات نشان می‌دهد موج صعودی اخیر فقط بر دوش چند شرکت بزرگ قرار ندارد و بخش گسترده‌تری از بازار را دربر گرفته است. بااین‌حال، فاصله گرفتن شاخص کل از بالاترین سطح روزانه نشان داد در ارتفاع‌های تازه، فروشندگان و معامله‌گرانی که قصد شناسایی سود دارند نیز آرام‌آرام فعال‌تر شده‌اند.

بورس تهران؛ خریداران هنوز میدان را خالی نکرده‌اند

شاخص کل بورس تهران در پایان معاملات روز یکشنبه با افزایش ۱۵۳ هزار و ۸۶۳ واحدی، معادل ۲.۱۱ درصد، در ارتفاع ۷ میلیون و ۴۳۱ هزار و ۴۵۰ واحد ایستاد. شاخص در جریان معاملات تا محدوده ۷ میلیون و ۴۶۴ هزار واحد نیز پیش رفت، اما افزایش عرضه‌ها در ادامه بازار باعث شد بخشی از رشد آن کاهش پیدا کند.

این عقب‌نشینی از سقف روزانه هنوز به معنای تغییر مسیر بازار نیست، اما می‌تواند نخستین علامت از افزایش حساسیت معامله‌گران در محدوده‌های تاریخی باشد. هر اندازه قیمت سهام بالاتر می‌رود، انگیزه فروش برای ذخیره سود نیز افزایش پیدا می‌کند و بازار برای ادامه مسیر به ورود مداوم نقدینگی نیاز خواهد داشت.

در کنار شاخص کل، شاخص هم‌وزن با افزایش بیش از ۳۰ هزار واحدی به سطح ۲ میلیون و ۲ هزار و ۶۶۰ واحد رسید. اهمیت این اتفاق در آن است که شاخص هم‌وزن برخلاف شاخص کل، تحت تأثیر اندازه شرکت‌ها قرار نمی‌گیرد. بنابراین رشد هم‌زمان دو شاخص نشان می‌دهد حرکت صعودی تنها به نمادهای بزرگ و شاخص‌ساز محدود نبوده و تعداد قابل‌توجهی از شرکت‌های کوچک و متوسط نیز با افزایش تقاضا روبه‌رو شده‌اند.

شاخص بازار اول نیز حدود ۱۳۸ هزار واحد و شاخص بازار دوم بیش از ۱۹۶ هزار واحد افزایش یافت. با این حال، رشد درصدی بیشتر بازار اول نشان می‌دهد بخش مهمی از نقدینگی به سوی شرکت‌های بزرگ‌تر، شناخته‌شده‌تر و نسبتاً بنیادی حرکت کرده است.

در معاملات این روز بیش از یک میلیون و ۱۸۳ هزار دادوستد در بورس تهران ثبت شد و ارزش کل معاملات از ۶۴ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان عبور کرد. البته ارزش کل معاملات را نباید با ارزش معاملات خرد سهام یکسان دانست؛ زیرا این رقم می‌تواند معاملات صندوق‌ها، اوراق بدهی، بلوک‌ها و سایر ابزارهای مالی را نیز شامل شود. برای سنجش قدرت واقعی تقاضا، ارزش معاملات خرد و میزان ورود پول حقیقی معیارهای دقیق‌تری هستند.

نمادهای فملی، فارس، شبندر، فولاد، شپنا، شستا و تابان بیشترین اثر را بر افزایش شاخص کل داشتند. حضور هم‌زمان شرکت‌های مسی، فولادی، پالایشی، پتروشیمی و هلدینگ‌های بزرگ در صدر جدول اثرگذاری نشان می‌دهد بازار همچنان به سهام شرکت‌های دارایی‌محور و کالایی توجه ویژه‌ای دارد. رشد نرخ ارز، افزایش ارزش جایگزینی شرکت‌ها و انتظار برای افزایش درآمد ریالی بنگاه‌های صادراتی، از مهم‌ترین دلایل این استقبال محسوب می‌شود.

فرابورس؛ صعودی که از صنایع بزرگ نیرو گرفت

فرابورس ایران نیز روزی مثبت را پشت سر گذاشت و شاخص کل آن با رشد ۹۷۲ واحدی، معادل ۱.۷۳ درصد، به سطح ۵۷ هزار و ۲۵۴ واحد رسید. کگهر، مارون، آریا، ومپنا، شرانل، هرمز و آریان بیشترین تأثیر را بر حرکت شاخص فرابورس داشتند.

ترکیب نمادهای اثرگذار در فرابورس نیز شباهت زیادی به بورس تهران داشت. شرکت‌های معدنی، فولادی، پتروشیمی، پالایشی و سرمایه‌گذاری بیشترین نقش را در رشد شاخص ایفا کردند. این هم‌جهتی نشان می‌دهد تقاضا به یک صنعت یا تابلوی معاملاتی محدود نمانده و شرکت‌هایی که از رشد قیمت کالاها، افزایش نرخ ارز یا بالا رفتن ارزش دارایی‌ها سود می‌برند، بیش از سایر گروه‌ها مورد توجه قرار گرفته‌اند.

با وجود این، رشد هم‌زمان بیشتر نمادها همیشه به معنی ارزندگی یکسان تمام سهم‌ها نیست. در چنین شرایطی احتمال دارد هیجان عمومی بازار، برخی شرکت‌های کم‌بنیه را نیز با خود همراه کند. بنابراین هرچه شاخص‌ها در ارتفاع بالاتری قرار می‌گیرند، تفکیک شرکت‌های سودآور از سهم‌هایی که صرفاً با موج بازار رشد کرده‌اند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

بورس کالا؛ پشت صحنه رونق سهام فلزی و معدنی

بورس کالا برخلاف بورس تهران شاخص کل روزانه ندارد و وضعیت آن را نمی‌توان صرفاً با واژه‌هایی مانند سبزپوشی یا صعود شاخص توصیف کرد. برای بررسی این بازار باید میزان عرضه، حجم کالای معامله‌شده، ارزش دادوستدها، شدت رقابت خریداران و فاصله قیمت پایه تا قیمت نهایی محصولات را در نظر گرفت.

اهمیت بورس کالا برای بازار سهام از آنجا ناشی می‌شود که بخش مهمی از درآمد شرکت‌های فولادی، معدنی، مسی، پتروشیمی و سیمانی از فروش محصولات در این بازار تأمین می‌شود. هرگونه تغییر در قیمت یا مقدار فروش محصولات می‌تواند مستقیماً درآمد و حاشیه سود این شرکت‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.

قرار گرفتن فملی و فولاد در میان نمادهای اصلی تقویت‌کننده شاخص بورس و حضور کگهر و هرمز در میان نمادهای اثرگذار فرابورس، نشانه‌ای از توجه معامله‌گران به شرکت‌های مرتبط با بازارهای کالایی است. صدرنشینی مس در ارزش معاملات هفتگی بورس کالا نیز با افزایش تقاضا برای سهام شرکت ملی صنایع مس ایران بی‌ارتباط نیست. سرمایه‌گذاران معمولاً وضعیت عرضه و رقابت بر سر خرید محصولات در بورس کالا را به‌عنوان نشانه‌ای برای پیش‌بینی درآمد آینده شرکت‌ها دنبال می‌کنند.

بااین‌حال، افزایش ارزش معاملات بورس کالا الزاماً به معنای رونق تولید یا بیشتر شدن مقدار فروش نیست. گاهی ارزش ریالی معاملات فقط به دلیل افزایش قیمت کالاها بالا می‌رود، در حالی که حجم واقعی مبادلات ثابت مانده یا حتی کاهش پیدا کرده است. رونق واقعی زمانی اتفاق می‌افتد که رشد ارزش معاملات با افزایش مقدار فروش و استمرار عرضه همراه باشد.

افزایش شدید رقابت خریداران نیز دو چهره متفاوت دارد. از یک طرف می‌تواند نشان‌دهنده بالا رفتن تقاضای واقعی صنایع پایین‌دستی باشد و از طرف دیگر ممکن است از نگرانی نسبت به تورم، کمبود احتمالی کالا یا تلاش برای خرید زودهنگام پیش از افزایش قیمت‌ها حکایت کند. به همین دلیل، تحلیل بورس کالا بدون بررسی مقدار عرضه و شرایط مصرف‌کنندگان واقعی می‌تواند تصویری ناقص ارائه دهد.

بورس انرژی؛ بازاری که نبض نفت، فرآورده و برق را نشان می‌دهد

بورس انرژی نیز مانند بورس کالا فاقد شاخص عمومی مشابه بورس تهران است و ارزیابی آن بر پایه حجم و ارزش معاملات حامل‌های انرژی، میزان عرضه فرآورده‌های نفتی، وضعیت بازار برق و فعالیت رینگ داخلی و بین‌المللی انجام می‌شود.

در برنامه عرضه‌های روز ۲۲ شهریور بورس انرژی، فرآورده‌های هیدروکربوری و محصولات پالایشی در بازار فیزیکی قرار گرفتند. اهمیت این عرضه‌ها تنها به رقم معاملات روزانه محدود نمی‌شود؛ بورس انرژی می‌تواند با شفاف کردن قیمت‌ها، کاهش معاملات غیرشفاف، تسهیل فروش فرآورده‌ها و فراهم کردن مسیر صادراتی برای شرکت‌ها، نقش مهم‌تری در اقتصاد انرژی کشور ایفا کند.

حضور شبندر، شپنا و شرانل در میان نمادهای اثرگذار بورس و فرابورس نشان می‌دهد نگاه بازار سهام به تحولات حوزه انرژی جدی‌تر شده است. معامله‌گران انتظار دارند افزایش ارزش فرآورده‌های نفتی و رونق فروش در بازارهای داخلی و صادراتی، به افزایش درآمد شرکت‌های پالایشی منجر شود.

البته رشد قیمت نفت یا فرآورده‌ها به‌تنهایی تضمین‌کننده افزایش سود پالایشگاه‌ها نیست. سودآوری این شرکت‌ها به فاصله قیمت نفت خام با قیمت فرآورده‌ها، نرخ خوراک، فرمول‌های قیمت‌گذاری داخلی، هزینه حمل‌ونقل، محدودیت‌های صادراتی و نحوه تسویه معاملات وابسته است. ممکن است قیمت فروش محصولات افزایش یابد، اما رشد هم‌زمان هزینه خوراک اجازه ندهد حاشیه سود شرکت‌ها به همان نسبت بالا برود.

در بازار برق نیز گسترش معاملات برق عادی، برق سبز و برق آزاد می‌تواند نقش بورس انرژی را در کشف قیمت و تأمین مالی صنعت برق تقویت کند. بااین‌حال، توسعه این بخش به افزایش عرضه، مشارکت بیشتر تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان بزرگ و کاهش مداخلات غیرشفاف در قیمت‌گذاری وابسته است.

صعود ادامه دارد، اما مسیر دیگر بدون دست‌انداز نیست

مجموع معاملات روز یکشنبه نشان می‌دهد بازار سهام همچنان در اختیار خریداران قرار دارد. ورود شاخص کل به کانال ۷.۴ میلیون واحد، عبور شاخص هم‌وزن از مرز دو میلیون واحد و افزایش ارزش معاملات، سه نشانه مهم از قدرت جریان صعودی بازار هستند.

بااین‌حال، پایین‌تر بسته شدن شاخص کل نسبت به سقف روزانه نشان می‌دهد بازار وارد محدوده‌ای شده که عرضه‌ها می‌تواند با سرعت بیشتری افزایش یابد. از این مرحله به بعد، صرف تشکیل صف خرید برای ادامه صعود کافی نیست و بازار به ورود پول تازه، گزارش‌های مالی قابل‌قبول و رشد واقعی فروش شرکت‌ها نیاز دارد.

بورس تهران نمایانگر رفتار سرمایه‌گذاران است، بورس کالا وضعیت فروش و قیمت محصولات شرکت‌ها را آشکار می‌کند و بورس انرژی تصویری از جریان معاملات نفت، فرآورده و برق ارائه می‌دهد. اگر رونق در هر سه بازار هم‌زمان ادامه پیدا کند، می‌توان حرکت فعلی را دارای پشتوانه اقتصادی قوی‌تری دانست؛ اما اگر شاخص سهام بالا برود و در مقابل حجم فروش شرکت‌ها در بورس کالا یا بورس انرژی کاهش یابد، فاصله قیمت سهم‌ها با واقعیت عملیاتی شرکت‌ها بیشتر خواهد شد.پ

بازار هنوز صعودی است، اما از اینجا به بعد کیفیت معاملات از سرعت رشد شاخص‌ها مهم‌تر خواهد بود.