قیمت مطلوب بنزین از نظر مردم چه قدر است؟

به گزارش نماد اقتصاد، نتایج یک نظرسنجی تازه نشان می‌دهد متوسط حداکثر قیمت قابل‌قبول بنزین از نگاه مردم حدود ۱۰ هزار و ۱۰۰ تومان است؛ بااین‌حال نزدیک به ۳۰ درصد پاسخ‌گویان اساسا با هرگونه افزایش قیمت مخالفت کرده‌اند. همچنین حدود ۶۹ درصد مردم، عرضه بنزین مازاد با نرخ ۸۷ هزار تومان را نمی‌پذیرند؛ اعدادی که از شکاف عمیق میان محاسبات اقتصادی و توان مالی خانوارها حکایت دارد.

بنزین فقط سوخت خودرو نیست؛ قیمت آن می‌تواند کرایه تاکسی، هزینه حمل کالا، نرخ خدمات و حتی بهای برخی اقلام روزمره را تحت‌تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، هر بار که زمزمه تغییر قیمت بنزین شنیده می‌شود، نخستین نگرانی مردم تنها هزینه پر کردن باک خودرو نیست؛ بلکه موجی است که ممکن است از جایگاه‌های سوخت آغاز شود و به سفره خانوار برسد.

حالا نتایج یک پیمایش تازه، پاسخ روشن‌تری به این پرسش داده است که مردم حداکثر چه قیمتی را برای بنزین قابل‌تحمل می‌دانند. بر اساس اعلام رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس، متوسط سقف قیمت مطلوب بنزین از نگاه پاسخ‌گویان حدود ۱۰ هزار و ۱۰۰ تومانبرآورد شده است؛ عددی که البته نباید آن را به معنای موافقت همه مردم با افزایش قیمت دانست.

۳۰ درصد مردم هیچ افزایش قیمتی را نمی‌پذیرند

بابک نگاهداری، رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، با اشاره به نتایج پیمایش مرکز افکارسنجی ملت اعلام کرد این نظرسنجی در فاصله دوم تا دهم شهریورماه و به روش مصاحبه تلفنی انجام شده است.

بر اساس نتایج این پیمایش، ۲۹.۸ درصد مردم قیمت فعلی بنزین را مناسب می‌دانند و ترجیح می‌دهند هیچ افزایش قیمتی در این بخش اتفاق نیفتد. به بیان ساده، از هر ۱۰ نفر، تقریباً سه نفر حتی افزایش محدود قیمت بنزین را نیز قابل‌قبول نمی‌دانند.

این بخش از یافته‌ها اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نشان می‌دهد عدد ۱۰ هزار و ۱۰۰ تومان را نمی‌توان «قیمت مورد توافق همه مردم» توصیف کرد. این عدد در واقع متوسط حداکثر نرخ قابل‌قبول در مجموع پاسخ‌های ثبت‌شده است، نه قیمتی که تمام جامعه خواهان اجرای آن باشد.

بنزین ۹ تا ۱۱ هزار تومانی؛ پرتکرارترین پاسخ

در میان افرادی که اصل افزایش قیمت بنزین را پذیرفته‌اند، بازه ۹ تا ۱۱ هزار تومان بیش از سایر گزینه‌ها تکرار شده است. طبق نتایج اعلام‌شده، ۲۳.۴ درصد پاسخ‌گویان این محدوده را به‌عنوان حداکثر قیمت قابل‌قبول بنزین مطرح کرده‌اند.

در نهایت، با محاسبه مجموع پاسخ‌ها، متوسط حداکثر قیمت مطلوب بنزین از نظر مردم حدود ۱۰ هزار و ۱۰۰ تومان برآورد شده است.

این نتیجه حامل یک پیام مهم است: بخشی از جامعه ممکن است ضرورت اصلاح قیمت یا مدیریت مصرف بنزین را پذیرفته باشد، اما برای این افزایش، سقف مشخصی در ذهن دارد. عبور ناگهانی و شدید از این سقف می‌تواند همراهی اجتماعی با سیاست‌های اصلاحی را کاهش دهد.

مخالفت حدود ۶۹ درصد مردم با بنزین ۸۷ هزار تومانی

در این نظرسنجی، نظر مردم درباره طرح اختصاص ۱۵۰ لیتر بنزین یارانه‌ای به هر خودرو و عرضه مصرف مازاد با نرخ آزاد ۸۷ هزار تومان نیز سنجیده شده است.

نتایج نشان می‌دهد ۶۸.۸ درصد پاسخ‌گویان به میزان زیاد یا خیلی زیاد با این طرح مخالف بوده‌اند. در مقابل، تنها ۲۵.۲ درصد از شرکت‌کنندگان به میزان زیاد یا خیلی زیاد با آن موافقت کرده‌اند. بنابراین، طرح عرضه بنزین مازاد با نرخ ۸۷ هزار تومان در شرایط فعلی از حمایت اکثریت افکار عمومی برخوردار نیست.

مقایسه دو عدد، ابعاد این فاصله را بهتر نشان می‌دهد: متوسط سقف قابل‌قبول از نگاه مردم حدود ۱۰ هزار و ۱۰۰ تومان اعلام شده، درحالی‌که نرخ مطرح‌شده برای بنزین مازاد ۸۷ هزار تومان است؛ یعنی بیش از هشت برابر عددی که به‌طور متوسط به‌عنوان حداکثر قیمت مطلوب بیان شده است.

چرا مردم با افزایش شدید قیمت بنزین مخالف‌اند؟

مخالفت با بنزین گران را نمی‌توان صرفا به ارزان‌خواهی یا بی‌توجهی مردم به ناترازی انرژی نسبت داد. نگاه خانوارها به قیمت بنزین، بیش از هر چیز تحت‌تاثیر درآمد، تورم، کیفیت حمل‌ونقل عمومی و نگرانی از افزایش سایر قیمت‌ها قرار دارد.

بسیاری از شهروندان، به‌ویژه در شهرهای کوچک، حاشیه شهرها و مناطقی که حمل‌ونقل عمومی گسترده‌ای ندارند، برای رفت‌وآمد روزانه به خودروی شخصی وابسته‌اند. برای این گروه، افزایش قیمت بنزین یک انتخاب مصرفی نیست؛ بلکه مستقیماً هزینه رفتن به محل کار، مدرسه، دانشگاه یا مراکز درمانی را بالا می‌برد.

نگرانی دوم به اثر روانی و تورمی افزایش قیمت سوخت مربوط می‌شود. حتی در مواردی که سهم مستقیم بنزین در قیمت تمام‌شده برخی کالاها زیاد نیست، افزایش نرخ آن می‌تواند انتظارات تورمی ایجاد کند و بهانه‌ای برای بالا رفتن کرایه‌ها و قیمت خدمات باشد.

عدد ۱۰ هزار و ۱۰۰ تومان دقیقاً چه معنایی دارد؟

در تفسیر این نظرسنجی باید میان سه مفهوم تفاوت قائل شد: «قیمت مطلوب»، «حداکثر قیمت قابل‌تحمل» و «قیمت موردنیاز برای حل ناترازی».

عدد ۱۰ هزار و ۱۰۰ تومان بیش از آنکه نشان‌دهنده قیمت محبوب مردم باشد، بیانگر مرز تحمل مالی و روانی پاسخ‌گویان است. وقتی فردی می‌گوید حداکثر نرخ قابل‌قبول برای او ۱۰ هزار تومان است، الزاما خواهان رسیدن قیمت بنزین به این عدد نیست؛ بلکه اعلام می‌کند افزایش بیشتر از آن را نمی‌تواند یا نمی‌خواهد بپذیرد.

از سوی دیگر، نتیجه نظرسنجی به‌تنهایی نمی‌تواند نرخ اقتصادی یا واقعی بنزین را تعیین کند. تعیین قیمت سوخت به مجموعه‌ای از متغیرها مانند هزینه تولید و واردات، میزان مصرف، قدرت خرید خانوار، نرخ تورم، وضعیت حمل‌ونقل عمومی و شیوه بازتوزیع درآمد حاصل از اصلاح قیمت وابسته است.

همچنین برای ارزیابی علمی‌تر نتایج، انتشار جزئیاتی مانند تعداد شرکت‌کنندگان، نحوه توزیع جغرافیایی نمونه، ترکیب سنی و درآمدی پاسخ‌گویان و حاشیه خطای پیمایش ضروری است.

اصلاح قیمت بدون جلب اعتماد عمومی ممکن است؟

رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس تأکید کرده است که سیاست‌گذاری برای مدیریت مصرف بنزین و اصلاح نظام یارانه‌ای، زمانی موفق خواهد بود که در کنار توجه به ناترازی انرژی، گفت‌وگو با جامعه و شفاف‌سازی درباره اهداف و پیامدهای تصمیم‌ها نیز جدی گرفته شود.

تجربه نشان می‌دهد اعلام یک عدد جدید بدون توضیح روشن درباره نحوه مصرف درآمدهای حاصل، حمایت از اقشار کم‌درآمد، کنترل آثار تورمی و توسعه حمل‌ونقل عمومی، احتمال مقاومت اجتماعی را افزایش می‌دهد.

اگر قرار باشد تغییری در قیمت یا سهمیه بنزین ایجاد شود، مردم انتظار دارند پیش از اجرا پاسخ چند پرسش اساسی را بدانند: درآمد حاصل از افزایش قیمت دقیقاً کجا هزینه خواهد شد؟ خانوارهای فاقد خودرو چه سهمی از یارانه انرژی خواهند داشت؟

برای رانندگان تاکسی و مشاغل وابسته به خودرو چه حمایتی در نظر گرفته می‌شود؟ و چه تضمینی برای جلوگیری از افزایش زنجیره‌ای قیمت‌ها وجود دارد؟

بنزین ۸۷ هزار تومانی فعلاً مقبولیت اجتماعی ندارد

خلاصه نتایج این پیمایش آن است که متوسط حداکثر قیمت قابل‌قبول بنزین از نظر مردم حدود ۱۰ هزار و ۱۰۰ تومان است؛ نزدیک به ۳۰ درصد نیز خواهان باقی ماندن قیمت‌ها در سطح فعلی هستند. از سوی دیگر، مخالفت ۶۸.۸ درصدی با نرخ ۸۷ هزار تومان نشان می‌دهد جامعه فاصله زیادی با پذیرش چنین قیمتی دارد.

بنابراین، مسئله بنزین تنها یک محاسبه اقتصادی میان هزینه و قیمت فروش نیست؛ بلکه موضوعی اجتماعی، معیشتی و مرتبط با اعتماد عمومی است. هر تصمیمی که این واقعیت را نادیده بگیرد، حتی اگر روی کاغذ قابل‌دفاع باشد، ممکن است در مرحله اجرا با مقاومت جدی روبه‌رو شود.

در نهایت، پاسخ کوتاه به پرسش اصلی این است: مردم به‌طور متوسط حداکثر قیمت حدود ۱۰ هزار و ۱۰۰ تومان را برای بنزین قابل‌قبول دانسته‌اند؛ اما نزدیک به یک‌سوم آنان اساساً با افزایش قیمت مخالف‌اند