افزایش ذخایر نفت چین؛ آیا پکن از بسته‌ماندن تنگه هرمز خبر دارد؟

به گزارش نماد اقتصاد، افزایش دوباره واردات نفت چین و بازگشت این کشور به مسیر تقویت ذخایر نفت چین، این گمانه را تقویت کرده است که پکن انتظار ندارد بحران تنگه هرمز به‌سرعت پایان یابد. بااین‌حال، بررسی آمارهای رسمی و گزارش منابع خارجی نشان می‌دهد رفتار چین بیش از آنکه پیش‌بینی قطعی درباره زمان بازگشایی تنگه باشد، نوعی آماده‌سازی محتاطانه برای تداوم اختلال در عرضه انرژی است.

تنگه هرمز همچنان یکی از تعیین‌کننده‌ترین متغیرهای بازار جهانی انرژی به شمار می‌رود. بر اساس اطلاعات آژانس بین‌المللی انرژی، در سال ۲۰۲۵ روزانه نزدیک به ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده نفتی از این آبراه عبور می‌کرد؛ رقمی معادل حدود ۲۵ درصد تجارت دریایی نفت جهان. نزدیک به ۸۰ درصد این محموله‌ها نیز راهی بازارهای آسیایی می‌شد.

در چنین شرایطی، هر تغییر در سیاست خرید نفت چین، به‌عنوان بزرگ‌ترین واردکننده نفت خام جهان، می‌تواند تصویری از انتظارات پکن درباره آینده بحران تنگه هرمز ارائه کند.

واردات نفت چین از کف ۱۰ ساله فاصله گرفت

بر اساس محاسبات منتشرشده از سوی رویترز، واردات نفت خام چین در ماه جولای به روزانه ۸ میلیون و ۴۱۰ هزار بشکه رسید. این رقم در مقایسه با واردات ۷ میلیون و ۱۲۰ هزار بشکه‌ای ماه ژوئن، افزایش محسوسی نشان می‌دهد.

واردات ژوئن در پایین‌ترین سطح حدود یک دهه گذشته قرار داشت. بنابراین افزایش خرید نفت در جولای را می‌توان نشانه‌ای از تغییر نسبی سیاست پکن پس از چند ماه کاهش واردات دانست.

با وجود این، حجم واردات جولای همچنان بیش از سه میلیون بشکه در روز پایین‌تر از سطوح پیش از آغاز بحران بود. در واقع، چین هنوز به الگوی عادی خرید نفت بازنگشته و تنها بخشی از کاهش شدید ماه‌های گذشته را جبران کرده است.

اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز در گزارشی اعلام کرده بود واردات نفت چین در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶، در واکنش به افزایش قیمت‌ها و اختلال جریان نفت از تنگه هرمز کاهش یافته است. کاهش تقاضای چین در آن مقطع کمک کرد بخشی از فشار صعودی بر قیمت جهانی نفت مهار شود.

آیا ذخایر نفت چین به ۲۱۰ هزار بشکه می‌سد؟

در آمار اولیه مطرح‌شده، از افزایش ۲۱۰ هزار بشکه‌ای ذخایر راهبردی چین در ماه جولای سخن گفته می‌شود؛ اما تعبیر دقیق‌تر آن است که چین در این ماه به‌طور متوسط روزانه حدود ۲۱۰ هزار بشکه نفت مازاد برای انتقال به ذخایر در اختیار داشته است.

چین اطلاعات مربوط به میزان ورود و خروج نفت از ذخایر راهبردی و تجاری خود را به‌صورت رسمی منتشر نمی‌کند. به همین دلیل، تحلیلگران حجم تغییر ذخایر را از اختلاف میان مجموع عرضه و مصرف پالایشگاه‌ها محاسبه می‌کنند.

در جولای، چین روزانه ۸ میلیون و ۴۱۰ هزار بشکه نفت وارد کرد و تولید داخلی آن نیز حدود ۴ میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه در روز بود. بنابراین مجموع نفت در دسترس این کشور به ۱۲ میلیون و ۷۲۰ هزار بشکه در روز رسید.

از سوی دیگر، پالایشگاه‌های چین روزانه حدود ۱۲ میلیون و ۵۱۰ هزار بشکه نفت فرآوری کردند. اختلاف این دو رقم، یعنی حدود ۲۱۰ هزار بشکه در روز، می‌توانسته به ذخایر تجاری یا راهبردی منتقل شود.

این مازاد در کل ماه جولای معادل تقریبی ۶ میلیون و ۵۰۰ هزار بشکه نفت است؛ هرچند به دلیل محرمانه‌بودن اطلاعات ذخایر چین، نمی‌توان همه این حجم را الزاماً بخشی از ذخایر راهبردی دولت دانست.

چرخش غیرمنتظره در سیاست ذخیره‌سازی پکن

بازگشت چین به انباشت نفت از آن جهت اهمیت دارد که این کشور در ماه‌های مه و ژوئن از ذخایر خود برداشت کرده بود. برآوردها نشان می‌دهد برداشت نفت از ذخایر چین در ماه مه حدود ۵۰۰ هزار بشکه و در ژوئن نزدیک به ۹۴۰ هزار بشکه در روز بوده است.

افزایش واردات در جولای، هم‌زمان با پایین‌ماندن فعالیت پالایشگاه‌ها، این امکان را برای پکن فراهم کرد که روند برداشت از ذخایر را متوقف کند. ظرفیت پالایشی چین در این ماه نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱۵.۸ درصد کاهش داشت.

این آمار نشان می‌دهد افزایش ذخایر فقط نتیجه خرید بیشتر نفت نبوده است؛ بلکه کاهش فعالیت پالایشگاه‌ها نیز سهم مهمی در ایجاد مازاد عرضه داشته است. ازاین‌رو نمی‌توان تمام افزایش واردات را به انتظار قطعی چین برای بسته‌ماندن تنگه هرمز نسبت داد.

چین چگونه بدون بازگشایی هرمز دوام آورده است؟

پکن برای کاهش آسیب‌پذیری خود در برابر اختلال تنگه هرمز، از چند ابزار به‌صورت هم‌زمان استفاده کرده است:

نخست، نرخ فعالیت پالایشگاه‌ها را پایین آورده تا مصرف نفت خام کاهش یابد. دوم، صادرات بنزین، گازوئیل، سوخت هواپیما و دیگر فرآورده‌ها را محدود کرده تا نیاز داخلی بدون برداشت سنگین از ذخایر تأمین شود. سوم، خرید نفت از مسیرهایی را که وابستگی کمتری به تنگه هرمز دارند، در اولویت قرار داده است.

چین بخش قابل‌توجهی از نفت موردنیاز خود را از روسیه و از طریق خطوط لوله و بنادر خارج از خلیج فارس دریافت می‌کند. بااین‌حال، جایگزین‌کردن کامل نفت عبوری از هرمز دشوار است؛ زیرا پیش از بحران، کشورهای حاشیه خلیج فارس سهم بزرگی در تأمین نفت پالایشگاه‌های چینی داشتند.

برآورد رویترز نشان می‌دهد مجموع ذخایر نفتی راهبردی و تجاری چین ممکن است دست‌کم ۱.۲ میلیارد بشکه باشد. این پشتوانه بزرگ به پکن اجازه می‌دهد در برابر اختلال‌های کوتاه‌مدت مقاومت کند، اما تداوم بحران، هزینه تأمین انرژی را برای دومین اقتصاد بزرگ جهان افزایش خواهد داد.

آیا رفتار چین از بسته‌ماندن طولانی هرمز خبر می‌دهد؟

افزایش واردات و ذخیره‌سازی نفت می‌تواند نشان دهد دولت چین دیگر بازگشایی سریع و کامل تنگه هرمز را مبنای برنامه‌ریزی خود قرار نمی‌دهد. بااین‌حال، این رفتار به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری قطعی کافی نیست.

چین ممکن است هم‌زمان سه هدف را دنبال کند: استفاده از فرصت‌های خرید موجود، جلوگیری از کاهش بیش‌ازحد ذخایر و آماده‌شدن برای افزایش دوباره فعالیت پالایشگاه‌ها و صادرات سوخت.

بنابراین گزاره «تنگه هرمز هرگز به‌زودی بازگشایی نخواهد شد» بیش از آنکه یک واقعیت اثبات‌شده باشد، تفسیری از رفتار احتیاطی پکن است. اطلاعات موجود نشان می‌دهد چین احتمال ادامه بحران را جدی گرفته، اما زمان دقیق بازگشت تردد عادی همچنان به تحولات سیاسی، امنیتی و مذاکرات منطقه‌ای وابسته است.

بازگشت چین به بازار چه اثری بر قیمت نفت دارد؟

افزایش واردات چین در شرایط عادی می‌تواند عامل مثبتی برای تقاضا و قیمت نفت باشد؛ اما بازار کنونی با محدودیت عرضه روبه‌روست. جریان نفت خاورمیانه هنوز به سطح پیش از بحران بازنگشته و ظرفیت مسیرهای جایگزین نیز محدود است.

آژانس بین‌المللی انرژی ظرفیت مازاد مسیرهای زمینی و خطوط لوله‌ای جایگزین تنگه هرمز را بین ۳.۵ تا ۵.۵ میلیون بشکه در روز برآورد می‌کند؛ درحالی‌که پیش از بحران نزدیک به ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآورده در روز از هرمز عبور می‌کرد.

در نتیجه، اگر چین واردات خود را افزایش دهد و هم‌زمان صادرات سوخت را نیز آزادتر کند، تقاضای پالایشگاه‌های این کشور برای نفت خام بالا می‌رود. وقوع چنین تحولی در بازاری که عرضه خاورمیانه همچنان محدود است، می‌تواند از ماندگاری نفت در محدوده ۹۰ دلار حمایت کند یا زمینه افزایش بیشتر قیمت را فراهم سازد.

بااین‌حال، نمی‌توان افزایش قیمت نفت را صرفاً نتیجه اضافه‌شدن نفت به ذخایر چین دانست. نااطمینانی درباره تنگه هرمز، کاهش جریان صادرات خاورمیانه، هزینه بالای حمل‌ونقل و بیمه نفتکش‌ها، سطح پایین ذخایر جهانی و افزایش تقاضای پالایشگاه‌ها مجموعه عواملی هستند که قیمت را تحت تأثیر قرار می‌دهند.

چشم‌انداز بازار نفت

رفتار چین یک پیام روشن برای بازار دارد: پکن برای سناریوی تداوم بحران آماده می‌شود و نمی‌خواهد امنیت انرژی خود را بر بازگشایی سریع تنگه هرمز بنا کند.

اگر واردات چین در ماه‌های آینده به روند صعودی ادامه دهد، فعالیت پالایشگاه‌ها افزایش یابد و پکن محدودیت صادرات فرآورده‌های نفتی را کاهش دهد، فشار تقاضا بر بازار جهانی بیشتر خواهد شد. در چنین سناریویی، حتی حفظ قیمت نفت در کانال ۹۰ دلار نیز ممکن است خوش‌بینانه باشد.

در مقابل، توافق سیاسی و بازگشت پایدار نفتکش‌ها به تنگه هرمز می‌تواند حق بیمه ژئوپلیتیکی را کاهش دهد و قیمت‌ها را تحت فشار نزولی قرار دهد. تا آن زمان، افزایش واردات و ذخیره‌سازی نفت چین را باید نه نشانه‌ای قطعی از آینده، بلکه رأی محتاطانه بزرگ‌ترین خریدار نفت جهان به احتمال طولانی‌شدن بحران دانست.