مقایسه پیش‌بینی اوپک و EIA؛ کدام نهاد به آینده نفت خوش‌بین‌تر است؟

به گزارش نماد اقتصاد، بازار جهانی نفت در شرایطی وارد نیمه دوم سال ۲۰۲۶ شده که دو روایت متفاوت درباره آینده تقاضای نفت شکل گرفته است. اوپک همچنان تصویری نسبتاً خوش‌بینانه از تقاضای جهانی نفت ارائه می‌دهد، در حالی که اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) در ارزیابی‌های خود نسبت به ضعف تقاضا در سال ۲۰۲۶ هشدار داده است.

این اختلاف فقط یک تفاوت آماری نیست؛ بلکه می‌تواند بر قیمت نفت، درآمد کشورهای صادرکننده، بودجه نفتی ایران، بازار ارز و حتی بورس تهران اثرگذار باشد.

اما سؤال اصلی این است: اوپک خوش‌بین‌تر است یا EIA؟

بررسی آخرین برآوردها نشان می‌دهد که در سمت تقاضا، اوپک به‌مراتب خوش‌بین‌تر از EIA است؛ با این حال، شوک‌های ژئوپلیتیکی اخیر باعث شده هر دو نهاد پیش‌بینی‌های خود را با سرعت بیشتری نسبت به شرایط عادی تغییر دهند.

اوپک درباره تقاضای نفت چه می‌گوید؟

اوپک در آخرین گزارش ماهانه بازار نفت خود همچنان رشد تقاضای جهانی را برای سال ۲۰۲۶ پیش‌بینی می‌کند. بر اساس آخرین داده‌های منتشرشده در گزارش ماهانه اوپک، تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ حدود ۰.۸ میلیون بشکه در روز افزایش خواهد یافت. این نهاد برای سال ۲۰۲۷ نیز رشد قابل توجه حدود ۱.۹ میلیون بشکه در روز را پیش‌بینی کرده است.

این نگاه به معنای آن است که اوپک انتظار دارد اقتصاد جهانی، به‌ویژه اقتصادهای خارج از OECD، همچنان بتواند مصرف نفت را افزایش دهد.

در واقع، یکی از پایه‌های اصلی سناریوی اوپک این است که رشد اقتصادی کشورهای در حال توسعه، افزایش تقاضای حمل‌ونقل و نیاز صنایع پتروشیمی همچنان موتور مصرف نفت باقی بماند.

EIA چه پیش‌بینی‌ای دارد؟

تصویر EIA متفاوت است.  اداره اطلاعات انرژی آمریکا در آخرین گزارش خود با توجه به اختلالات شدید عرضه و افزایش قیمت نفت، برآورد خود از تقاضای جهانی در سال ۲۰۲۶ را کاهش داده است.

EIA اکنون انتظار دارد مصرف جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ حدود ۱.۱ میلیون بشکه در روز کاهش پیدا کند؛ در حالی که در گزارش قبلی خود رشد تقاضا را پیش‌بینی کرده بود.

با این حال، این نهاد برای سال ۲۰۲۷ انتظار یک بازگشت قابل توجه دارد و رشد تقاضا را حدود ۲.۵ میلیون بشکه در روز برآورد می‌کند و مصرف جهانی را به حدود ۱۰۵.۳ میلیون بشکه در روز می‌رساند.

بنابراین تفاوت دو نهاد در سال ۲۰۲۶ بسیار قابل توجه است:

یعنی فاصله میان دو برآورد تقریباً ۱.۹ میلیون بشکه در روز است.

چرا اوپک خوش‌بین‌تر است؟

دلیل اصلی اختلاف را باید در فرض‌های متفاوت دو نهاد جست‌وجو کرد. اوپک معمولاً نقش پررنگ‌تری برای رشد تقاضا در اقتصادهای نوظهور و کشورهای خارج از OECD قائل است. این نهاد معتقد است رشد جمعیت، توسعه اقتصادی، افزایش سفرهای هوایی، حمل‌ونقل و تقاضای پتروشیمی همچنان می‌تواند مصرف نفت را بالا ببرد.

در مقابل، EIA وزن بیشتری به کاهش مصرف در اقتصادهای بزرگ، قیمت‌های بالاتر، کاهش فعالیت اقتصادی و اختلال در عرضه می‌دهد.

مطالعه تطبیقی مؤسسه بین‌المللی انرژی نیز نشان می‌دهد اختلاف پیش‌بینی‌های اوپک، EIA و آژانس بین‌المللی انرژی در سال ۲۰۲۶ عمدتاً به تفاوت دیدگاه آنها درباره تقاضای کشورهای غیرعضو OECD برمی‌گردد.

اختلاف فقط بر سر تقاضا نیست

یکی از تفاوت‌های مهم میان اوپک و EIA به برآورد عرضه نفت نیز مربوط می‌شود. اوپک در بسیاری از سناریوهای خود نسبت به رشد عرضه خارج از مجموعه تولیدکنندگان همسو با این سازمان محتاط‌تر است، در حالی که EIA معمولاً سهم بیشتری برای افزایش تولید کشورهای خارج از اوپک در نظر می‌گیرد.

این تفاوت اهمیت زیادی دارد.

اگر تقاضا بالا برود اما عرضه با همان سرعت افزایش پیدا نکند، بازار با کمبود مواجه می‌شود و قیمت نفت می‌تواند در سطوح بالاتری باقی بماند.

اما اگر عرضه با سرعت بیشتری رشد کند، حتی در صورت افزایش مصرف، بازار ممکن است با مازاد عرضه روبه‌رو شود و قیمت‌ها تحت فشار قرار گیرند.

به همین دلیل برای پیش‌بینی قیمت نفت نباید فقط به پیش‌بینی تقاضا نگاه کرد؛ بلکه باید تقاضا، عرضه، ذخایر و ظرفیت مازاد تولید را همزمان بررسی کرد.

شوک خاورمیانه معادلات را تغییر داده است

یکی از مهم‌ترین متغیرهایی که پیش‌بینی‌های سال ۲۰۲۶ را دشوار کرده، تحولات خاورمیانه و اختلال در مسیرهای انتقال نفت است.

بر اساس گزارش‌های اخیر، اختلال در عبور نفت از تنگه هرمز بخش قابل توجهی از عرضه جهانی را تحت تأثیر قرار داده است. EIA برآورد کرده که حدود ۵.۵ میلیون بشکه در روز از تولید نفت در ماه ژوئیه تحت تأثیر اختلالات قرار گرفته است. این نهاد همچنین انتظار دارد بخشی از تولید خاورمیانه حتی تا سال ۲۰۲۷ از مدار خارج باقی بماند.

در چنین شرایطی، حتی اگر تقاضای جهانی ضعیف شود، کاهش عرضه می‌تواند مانع سقوط سریع قیمت نفت شود.

به همین دلیل قیمت نفت در روزهای اخیر برخلاف برخی پیش‌بینی‌های نزولی، دوباره به محدوده‌های بالاتر بازگشته است. در معاملات ۱۲ اوت ۲۰۲۶، برنت در محدوده حدود ۹۰ دلار قرار گرفت و نگرانی درباره امنیت مسیرهای کشتیرانی مهم‌ترین عامل حمایتی بازار بود.

EIA درباره قیمت نفت چه می‌گوید؟

EIA در تازه‌ترین برآورد خود، قیمت متوسط نفت برنت در سال ۲۰۲۶ را حدود ۸۶.۸۱ دلار برای هر بشکه پیش‌بینی کرده است. این نهاد برای سال ۲۰۲۷ انتظار کاهش قیمت را دارد؛ زیرا فرض می‌کند بخشی از تولید متوقف‌شده به بازار بازگردد و موجودی‌های نفتی مجدداً افزایش پیدا کند.

این یعنی از نگاه EIA، شوک عرضه فعلی بیشتر یک اتفاق موقت است و در صورت عادی شدن شرایط، بازار دوباره به سمت تعادل حرکت خواهد کرد. این فرض البته به‌شدت به وضعیت ژئوپلیتیک وابسته است.

اگر تنش‌ها ادامه پیدا کند چه می‌شود؟

این مهم‌ترین ریسک پیش‌بینی‌های فعلی است. اگر تنگه هرمز در مدت طولانی‌تری با محدودیت مواجه باشد، بازگشت تولید و صادرات نفت به بازار با تأخیر مواجه خواهد شد.

در چنین شرایطی، حتی اگر تقاضا ضعیف شود، محدودیت عرضه می‌تواند قیمت نفت را بالا نگه دارد. از سوی دیگر، ادامه قیمت‌های بالا می‌تواند به کاهش مصرف، افزایش تورم جهانی و کاهش رشد اقتصادی منجر شود؛ یعنی همان چیزی که در نهایت می‌تواند تقاضای نفت را بیشتر کاهش دهد.

کدام نهاد به نفت خوش‌بین‌تر است؟

اگر معیار را تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ قرار دهیم، پاسخ روشن است: اوپک خوش‌بین‌تر از EIA است.

اوپک رشد ۰.۸ میلیون بشکه‌ای تقاضا را پیش‌بینی می‌کند، در حالی که EIA کاهش حدود ۱.۱ میلیون بشکه‌ای را انتظار دارد. اختلاف نزدیک به دو میلیون بشکه در روز، فاصله بسیار بزرگی برای بازاری به اندازه نفت محسوب می‌شود. اما اگر معیار را سال ۲۰۲۷ قرار دهیم، تصویر تغییر می‌کند. EIA رشد ۲.۵ میلیون بشکه‌ای تقاضا را پیش‌بینی کرده، در حالی که اوپک رشد حدود ۱.۹ میلیون بشکه‌ای را در آخرین برآوردهای منتشرشده خود مطرح کرده است.

بنابراین:

۲۰۲۶: اوپک خوش‌بین‌تر است.

۲۰۲۷: EIA در پیش‌بینی رشد تقاضا خوش‌بینانه‌تر ظاهر می‌شود.

این اختلاف برای ایران چه معنایی دارد؟

برای ایران، اختلاف میان پیش‌بینی اوپک و EIA فقط یک بحث آماری نیست. ایران همچنان یکی از تولیدکنندگان مهم نفت جهان است و درآمدهای نفتی نقش مهمی در تأمین منابع ارزی و بودجه کشور دارند.

اگر سناریوی اوپک محقق شود و تقاضای جهانی نفت همچنان رشد کند، احتمال حمایت بیشتر از قیمت نفت افزایش پیدا می‌کند. در این حالت، درآمد صادراتی ایران در صورت ثابت ماندن حجم فروش و شرایط صادراتی می‌تواند وضعیت بهتری داشته باشد.

اما اگر سناریوی EIA محقق شود و تقاضای جهانی در سال ۲۰۲۶ کاهش پیدا کند، فشار بیشتری بر بازار نفت ایجاد خواهد شد؛ به‌خصوص اگر همزمان عرضه جهانی نیز افزایش پیدا کند.

برای اقتصاد ایران، این اتفاق می‌تواند به معنای کاهش درآمدهای نفتی، افزایش فشار بر بودجه و افزایش اهمیت درآمدهای مالیاتی و صادرات غیرنفتی باشد.

نفت گران برای ایران همیشه خبر خوب نیست

یک نکته مهم نیز وجود دارد. افزایش قیمت نفت در نگاه اول برای یک صادرکننده نفت خبر مثبتی است، اما اگر افزایش قیمت ناشی از یک بحران ژئوپلیتیکی باشد، ماجرا پیچیده‌تر می‌شود.

بحران می‌تواند هزینه حمل‌ونقل، بیمه و صادرات را افزایش دهد و حتی دسترسی به بازارهای نفتی را دشوارتر کند. بنابراین برای ایران باید میان «نفت گران» و «درآمد نفتی بیشتر» تفاوت قائل شد. قیمت بالاتر نفت زمانی برای ایران واقعاً مثبت است که بتواند به افزایش درآمد قابل وصول صادراتی منجر شود.

پیش‌بینی نفت در ماه‌های آینده؛ کدام سناریو محتمل‌تر است؟

در شرایط فعلی، به نظر می‌رسد بازار نفت بیش از هر چیز به تحولات ژئوپلیتیکی حساس است.

EIA انتظار دارد با بازگشت تدریجی تولید و افزایش ذخایر، قیمت نفت در سال ۲۰۲۷ کاهش پیدا کند. در آخرین گزارش این نهاد، متوسط قیمت برنت برای ۲۰۲۷ حدود ۷۹ دلار در برآوردهای کلی گزارش آمده است، در حالی که برآوردهای جدیدتر با توجه به تداوم اختلالات عرضه، مسیر قیمت را نسبت به پیش‌بینی‌های قبلی تغییر داده‌اند.

در مقابل، اوپک همچنان بر قدرت تقاضای جهانی تأکید دارد و برای ۲۰۲۷ رشد تقاضای حدود ۱.۹ میلیون بشکه در روز را پیش‌بینی می‌کند. بنابراین نمی‌توان با قطعیت گفت نفت وارد یک روند نزولی بلندمدت شده است.