افزایش تولید اوپک‌پلاس به سود و زیان چه کشورهایی است؟

به گزارش نماد اقتصاد، تصمیم اوپک‌پلاس برای افزایش ۱۸۸ هزار بشکه‌ای تولید روزانه از ماه سپتامبر ۲۰۲۶، اگرچه در مقایسه با اندازه بازار جهانی نفت افزایشی محدود محسوب می‌شود اما از نظر اقتصادی و ژئوپلیتیکی، پیام مهمی برای تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان دارد.

کاهش قیمت نفت در نتیجه رشد عرضه، برای کشورهای بزرگ واردکننده انرژی مانند چین، هند، ژاپن و اقتصادهای اروپایی یک مزیت مهم محسوب می‌شود؛ در حالی که تولیدکنندگان نفت، به‌ویژه کشورهایی که بودجه آن‌ها وابستگی بالایی به درآمدهای نفتی دارد، ممکن است از محل کاهش قیمت جهانی با افت درآمد مواجه شوند.

در این میان عربستان، روسیه، عراق، کویت و قزاقستان ازجمله مهم‌ترین کشورهایی به شمار می‌آیند که باید میان افزایش حجم فروش و احتمال کاهش قیمت توازن برقرار کنند.

اوپک‌پلاس چرا تولید را افزایش داد؟

ائتلاف اوپک‌پلاس طی سال‌های اخیر از سیاست کاهش عرضه برای مدیریت بازار و جلوگیری از افت شدید قیمت نفت استفاده کرده است اما از سال ۲۰۲۵، روند بازگرداندن بخشی از کاهش‌های داوطلبانه آغاز شد و در سال ۲۰۲۶ نیز ادامه پیدا کرد.

در آخرین تصمیم این ائتلاف، هفت کشور عربستان سعودی، روسیه، عراق، کویت، قزاقستان، الجزایر و عمان در نشست روز دوم اوت ۲۰۲۶ توافق کردند که از ماه سپتامبر، تولید هدف خود را مجموعا ۱۸۸ هزار بشکه در روز افزایش دهند. این تصمیم عملا آخرین مرحله از بازگرداندن بخشی از کاهش داوطلبانه ۱.۶۵ میلیون بشکه‌ای اعلام‌شده در سال ۲۰۲۳ را تکمیل می‌کند.

با این حال، نکته مهم این است که افزایش سهمیه، الزاما به معنای ورود همان میزان نفت به بازار جهانی نیست. تحولات ماه‌های اخیر به‌ویژه در منطقه خاورمیانه نشان داده است که اختلال در تولید و صادرات می‌تواند فاصله قابل‌توجهی میان هدف تولید و تولید واقعی ایجاد کند.

برای مثال، تولید نفت اوپک در ماه جولای ۲۰۲۶ حدود ۱.۱۷ میلیون بشکه در روز افزایش یافته و به ۱۹.۸۵ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ افزایش عمدتا ناشی از بازگشت تولید کشورهای خلیج فارس پس از اختلالات ناشی از جنگ و بسته‌ شدن موثر تنگه هرمز بوده است. بنابراین، اثر واقعی تصمیم اوپک‌پلاس بر بازار به این بستگی دارد که چه میزان از افزایش اعلام‌شده واقعا تولید، صادر و وارد بازار مصرف شود.

افزایش تولید اوپک‌پلاس چه اثری بر قیمت نفت دارد؟

مکانیزم اقتصادی کاملا روشن است؛ افزایش عرضه در صورت ثابت ماندن تقاضا، فشار کاهشی بر قیمت نفت ایجاد می‌کند؛ البته بازار نفت فقط تابع عرضه و تقاضای فیزیکی نیست. انتظارات معامله‌گران، ریسک‌های ژئوپلیتیکی، سطح ذخایر، نرخ بهره، رشد اقتصاد جهانی، ارزش دلار و وضعیت حمل‌ونقل دریایی نیز بر قیمت اثر می‌گذارند. به همین دلیل، افزایش ۱۸۸ هزار بشکه‌ای تولید به‌ تنهایی نمی‌تواند الزاما باعث سقوط قیمت نفت شود.

این حجم در مقایسه با مصرف روزانه بیش از ۱۰۰ میلیون بشکه‌ای جهان، کمتر از ۲۰ درصد تقاضای جهانی است. بنابراین اثر مستقیم آن بر قیمت محدود است اما اگر این افزایش در کنار بازگشت ظرفیت‌های از دست‌رفته و رشد تولید سایر کشورها قرار گیرد، اثر تجمعی آن می‌تواند قابل توجه‌تر باشد.

در واقع، مسئله اصلی برای بازار نفت طی ماه‌های آینده این نیست که ۱۸۸ هزار بشکه نفت جدید وارد بازار می‌شود بلکه این است که چند میلیون بشکه ظرفیت متوقف‌شده یا محدودشده دوباره به بازار بازمی‌گردد.

عربستان؛ افزایش حجم فروش در برابر کاهش قیمت

عربستان سعودی نخستین کشوری است که باید اثر افزایش تولید اوپک‌پلاس را از منظر اقتصادی بررسی کرد. ریاض از یک سو می‌تواند با افزایش تولید، حجم صادرات و درآمد نفتی خود را افزایش دهد اما از سوی دیگر، اگر افزایش عرضه باعث افت قیمت جهانی شود، درآمد حاصل از فروش هر بشکه کاهش خواهد یافت.

بنابراین برای عربستان یک معادله مهم شامل درآمد نفتی = حجم صادرات × قیمت نفت شکل می‌گیرد. بر اساس این معامله، اگر افزایش حجم صادرات بیشتر از کاهش قیمت اثرگذار باشد، درآمد عربستان افزایش پیدا می‌کند اما اگر قیمت نفت بیش از اندازه کاهش یابد، افزایش تولید نمی‌تواند افت درآمد ناشی از کاهش قیمت را جبران کند.

این موضوع برای عربستان از آن جهت اهمیت دارد که این کشور هم‌زمان برنامه‌های بزرگ سرمایه‌گذاری و توسعه اقتصادی را دنبال می‌کند و به درآمدهای انرژی برای تامین بخشی از منابع مالی خود نیاز دارد. در نتیجه، عربستان از افزایش تولید در قیمت‌های نسبتا بالا و بازار باثبات سود می‌برد اما از جنگ قیمتی و افت شدید قیمت نفت آسیب خواهد دید.

روسیه؛ برنده بالقوه افزایش صادرات

روسیه نیز از افزایش تولید می‌تواند منتفع شود اما شرایط این کشور با عربستان متفاوت است. مسکو طی سال‌های اخیر با محدودیت‌های صادراتی و تحریم‌های غرب مواجه بوده و بخشی از نفت خود را با تخفیف روانه بازارهای آسیایی کرده است. افزایش تولید در صورتی برای روسیه سودمند خواهد بود که بتواند نفت اضافه را با هزینه مناسب به بازارهای مصرف، به‌ویژه چین و هند منتقل کند.

از سوی دیگر، کاهش قیمت جهانی نفت برای روسیه یک تهدید بودجه‌ای محسوب می‌شود؛ بنابراین مسکو نیز با همان دوگانه عربستان مواجه است و آن اینکه افزایش حجم فروش یا حفظ قیمت بالاتر؟

پس اگر افزایش تولید اوپک‌پلاس موجب کاهش محدود قیمت شود، روسیه احتمالا از رشد حجم صادرات منتفع می‌شود اما افت شدید قیمت می‌تواند فشار بیشتری بر درآمدهای نفتی این کشور وارد کند.

عراق و کویت؛ حساس‌ترین تولیدکنندگان خلیج فارس

عراق و کویت نیز از افزایش تولید اوپک‌پلاس تاثیر مستقیمی می‌پذیرند. برای عراق، افزایش صادرات نفت از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است زیرا درآمدهای نفتی نقش بسیار پررنگی در تامین منابع مالی دولت دارد.

در ماه جولای نیز عراق یکی از عوامل اصلی رشد تولید اوپک بود. براساس نظرسنجی‌های انجام‌شده، افزایش تولید عراق در کنار رشد تولید کویت و ایران، سهم مهمی در افزایش ۱.۱۷ میلیون بشکه‌ای تولید اوپک داشت.

در عین حال، عراق با محدودیت‌های زیرساختی و صادراتی نیز مواجه است. بنابراین هرچه ظرفیت صادراتی این کشور افزایش پیدا کند، ارزش اقتصادی افزایش سهمیه برای بغداد بیشتر خواهد شد.

کویت نیز شرایط مشابهی با عراق دارد. تولید نفت این کشور در ماه جولای به حدود ۱.۹۷ میلیون بشکه در روز رسید که نسبت به حدود ۱.۶۵ میلیون بشکه در ماه ژوئن افزایش قابل‌توجهی داشت. در نتیجه، کویت از افزایش حجم تولید سود می‌برد؛ هرچند کاهش قیمت نفت می‌تواند بخشی از این منفعت را خنثی کند.

قزاقستان؛ افزایش تولید با یک ریسک بزرگ

قزاقستان یکی دیگر از کشورهایی است که افزایش تولید اوپک‌پلاس برای آن اهمیت زیادی دارد. این کشور طی سال‌های اخیر بارها به دلیل افزایش تولید بالاتر از سهمیه مورد انتقاد قرار گرفته است. افزایش ظرفیت تولید، به‌ویژه در پروژه‌های بزرگ نفتی باعث شده است منافع اقتصادی قزاقستان با محدودیت‌های اوپک‌پلاس در تعارض قرار گیرد.

براساس گزارش‌های اخیر، سهمیه تولید قزاقستان از ماه سپتامبر ۲۰۲۶ نیز ۱۰ هزار بشکه در روز افزایش خواهد یافت. برای آستانه، افزایش تولید زمانی جذاب است که قیمت نفت در سطحی قرار داشته باشد که درآمد اضافی حاصل از فروش بشکه‌های بیشتر، کاهش احتمالی قیمت را جبران کند.

ایران؛ افزایش تولید اوپک‌پلاس چه معنایی دارد؟

در این میان اما ایران وضعیت متفاوتی دارد. ایران جزو گروه هفت‌کشوری نیست که در تصمیم اخیر برای بازگرداندن کاهش‌های داوطلبانه نقش مستقیم داشته‌اند؛ ضمن اینکه وضعیت تولید و صادرات نفت ایران تحت تاثیر تحریم‌ها و محدودیت‌های صادراتی قرار دارد.

با این حال، قیمت جهانی نفت مستقیما بر ارزش صادرات نفت ایران اثر می‌گذارد؛ به نحوی که اگر افزایش عرضه اوپک‌پلاس باعث کاهش قیمت نفت شود، درآمد ارزی ایران از هر بشکه صادراتی کاهش خواهد یافت؛ حتی اگر حجم صادرات ثابت بماند.

در مقابل، اگر افزایش تولید به ثبات بازار و جلوگیری از جهش‌های شدید قیمت کمک کند، می‌تواند از منظر اقتصاد جهانی به کاهش فشار تورمی و هزینه حمل‌ونقل منجر شود؛ موضوعی که به شکل غیرمستقیم برای ایران نیز اهمیت دارد. از سوی دیگر، هرگونه افزایش عرضه در بازارهای آسیایی می‌تواند رقابت میان عرضه‌کنندگان نفت را بیشتر کند و بر تخفیف‌های نفتی اثر بگذارد.

چین و هند؛ برندگان اصلی

در سمت دیگر بازار، کشورهای واردکننده نفت قرار دارند و در اینجا چین و هند مهم‌ترین برندگان احتمالی هستند. چین، بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان محسوب می‌شود و هر کاهش در قیمت نفت می‌تواند هزینه واردات انرژی این کشور را کاهش دهد.

فرض کنیم قیمت نفت فقط پنج دلار در هر بشکه کاهش پیدا کند. بنابراین اگر یک کشور روزانه ۱۰ میلیون بشکه نفت وارد کند، کاهش پنج دلاری قیمت به معنای صرفه‌جویی بالقوه ۵۰ میلیون دلار در روز و حدود ۱۸.۲۵ میلیارد دلار در سال خواهد بود؛ البته به شرط ثابت ماندن حجم واردات و سایر شرایط.

برای هند نیز همین مکانیزم وجود دارد. کاهش قیمت نفت می‌تواند هزینه واردات انرژی، حمل‌ونقل و تولید را کاهش دهد و از شدت فشار تورمی بکاهد. بنابراین افزایش تولید اوپک‌پلاس در صورت ایجاد کاهش پایدار در قیمت نفت، می‌تواند به سود اقتصادهای بزرگ آسیایی تمام شود.

ژاپن و کره‌جنوبی؛ کاهش هزینه انرژی

ژاپن و کره‌جنوبی نیز از افزایش عرضه نفت سود می‌برند. هر دو کشور وابستگی بالایی به واردات انرژی دارند و نفت ارزان‌تر می‌تواند هزینه تولید، حمل‌ونقل و صنایع پتروشیمی آن‌ها را کاهش دهد.

برای این اقتصادها، کاهش قیمت نفت به‌ نوعی مانند کاهش مالیات بر انرژی عمل می‌کند زیرا شرکت‌ها و مصرف‌کنندگان مجبور می‌شوند منابع کمتری برای خرید انرژی اختصاص دهند. در نتیجه، بخشی از منابع آزادشده می‌تواند به مصرف، سرمایه‌گذاری و تولید اختصاص پیدا کند.

اروپا؛ برنده‌ای با اما و اگر

اقتصادهای اروپایی نیز از نفت ارزان‌تر منتفع می‌شوند اما میزان این منفعت به ترکیب انرژی آن‌ها بستگی دارد. کاهش قیمت نفت می‌تواند هزینه حمل‌ونقل و تولید صنعتی را کاهش دهد و به مهار تورم کمک کند.

اما اروپا هم‌زمان در مسیر کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی قرار دارد و سهم انرژی‌های تجدیدپذیر و گاز در سبد انرژی آن افزایش یافته است. بنابراین، اثر مثبت کاهش قیمت نفت بر اروپا بیشتر از مسیر کاهش هزینه حمل‌ونقل، صنایع و تورم منتقل می‌شود.

آمریکا؛ هم برنده، هم بازنده

اقتصاد آمریکا، یکی از پیچیده‌ترین موارد در این زمینه است. از یک سو، مصرف‌کنندگان آمریکایی از کاهش قیمت بنزین و سوخت منتفع می‌شوند و کاهش قیمت نفت می‌تواند تورم را کاهش داده و قدرت خرید خانوارها را افزایش دهد اما از سوی دیگر، آمریکا یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان نفت جهان است و صنعت نفت شیل نسبت به قیمت حساسیت زیادی دارد.

بنابراین اگر قیمت نفت بیش از حد پایین بیاید، برخی پروژه‌های نفتی با هزینه تولید بالاتر ممکن است اقتصادی نباشند و بر همین اساس آمریکا از منظر مصرف‌کننده، برنده و از منظر برخی تولیدکنندگان نفت، بازنده خواهد بود.

چه کشورهایی بیشترین زیان را می‌بینند؟

اگر افزایش تولید اوپک‌پلاس باعث افت قابل توجه قیمت نفت شود، کشورهایی بیشترین آسیب را می‌بینند که وابستگی بالایی به درآمد نفتی دارند؛ هزینه تولید آنها نسبتا بالاست؛ بودجه دولت براساس قیمت‌های بالاتر نفت بسته شده است و ظرفیت محدودی برای افزایش حجم صادرات دارند.

در این گروه می‌توان به عراق، روسیه، نیجریه، الجزایر و برخی تولیدکنندگان نفتی خارج از اوپک‌پلاس اشاره کرد؛ البته میزان آسیب هر کشور به ساختار بودجه، هزینه تولید و نرخ ارز آن بستگی دارد.

آیا افزایش تولید حتما قیمت نفت را کاهش می‌دهد؟

بازار جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ تحت تاثیر اختلالات شدید عرضه و ریسک‌های ژئوپلیتیکی قرار داشته است. بنابراین حتی اگر اوپک‌پلاس سهمیه تولید را افزایش دهد، ممکن است نفت اضافه به دلیل مشکلات صادراتی یا محدودیت‌های حمل‌ونقل وارد بازار نشود.

همین اتفاق طی ماه‌های اخیر نیز مشاهده شده؛ به نحوی که افزایش‌های متوالی سهمیه اوپک‌پلاس در بخش‌هایی از سال ۲۰۲۶ به دلیل اختلالات صادراتی در خلیج فارس و مشکلات روسیه و قزاقستان تا حد زیادی روی کاغذ باقی مانده است.

بنابراین برای پیش‌بینی قیمت نفت باید سه متغیر سهمیه تولید، تولید واقعی و صادرات واقعی را به طور هم‌زمان دنبال کرد.

سناریوهای پیش‌روی بازار نفت

سناریوی اول؛ افزایش عرضه و کاهش قیمت:

اگر محدودیت‌های صادراتی برطرف شود و تولیدکنندگان بتوانند سهمیه‌های جدید را به‌طور کامل اجرا کنند، عرضه جهانی افزایش پیدا می‌کند و احتمال کاهش قیمت نفت بالا می‌رود. در این سناریو، چین، هند، ژاپن، کره‌جنوبی و مصرف‌کنندگان اروپایی برندگان اصلی هستند.

سناریوی دوم؛ افزایش تولید بدون افت جدی قیمت:

اگر تقاضای جهانی هم‌زمان رشد کند یا بخشی از ظرفیت تولید به دلیل مشکلات ژئوپلیتیکی از بازار خارج شود، افزایش ۱۸۸ هزار بشکه‌ای تاثیر چندانی بر قیمت نخواهد داشت. در این حالت، تولیدکنندگان می‌توانند از فروش حجم بیشتر نفت منتفع شوند.

سناریوی سوم؛ بازگشت عرضه و جنگ قیمتی

ریسک مهم‌تر زمانی شکل می‌گیرد که تولیدکنندگان بزرگ هم‌زمان برای افزایش سهم بازار اقدام کنند. در این حالت، افزایش عرضه می‌تواند به کاهش شدید قیمت منجر شود و حتی کشورهای تولیدکننده را وارد رقابت قیمتی کند. این سناریو برای تولیدکنندگان پرهزینه بسیار خطرناک است و می‌تواند سرمایه‌گذاری جدید در صنعت نفت را نیز کاهش دهد.

نفت ارزان همواره خبر خوبی نیست

تصمیم اخیر اوپک‌پلاس را نباید به‌ تنهایی نشانه آغاز یک روند نزولی در بازار نفت دانست. افزایش ۱۸۸ هزار بشکه‌ای از ماه سپتامبر، در برابر اندازه بازار جهانی رقم بزرگی نیست اما اگر با بازگشت ظرفیت‌های متوقف‌شده، افزایش تولید کشورهای خارج از ائتلاف و رشد ضعیف تقاضا همراه شده، می‌تواند به یک عامل کاهشی مهم تبدیل شود.

بنابراین، برنده واقعی افزایش تولید اوپک‌پلاس کشوری است که بتواند در قیمت پایین‌تر همچنان با هزینه کمتر تولید کند و بازار فروش خود را حفظ کند و بازنده اصلی تولیدکننده‌ای است که برای متعادل کردن بودجه خود به نفت گران‌تر نیاز دارد.

از این منظر، بازار نفت طی ماه‌های آینده بیش از آنکه فقط به تصمیم اوپک‌پلاس نگاه کند، به این پرسش پاسخ خواهد داد که چند بشکه نفت واقعا وارد بازار می‌شود و اقتصاد جهانی چه میزان از این عرضه اضافی را جذب خواهد کرد.

انتهای پیام//