آیا خشکسالی اروپا تا مغز استخوان اقتصاد داخلی نفوذ می‌کند؟

به گزارش نماد اقتصاد، خشکسالی اروپا اکنون به یکی از تهدیدهای جدی برای رشد اقتصادی کشورهای این منطقه تبدیل شده است. کاهش سطح آب رودخانه‌های اصلی، فعالیت نیروگاه‌های هسته‌ای، تولید برق‌آبی، حمل‌ونقل کالا و جریان تجارت در بخش‌هایی از قاره را تحت فشار قرار داده است.

رودخانه‌های راین و دانوب نقش حیاتی در اقتصاد اروپا دارند؛ زیرا علاوه بر تامین آب مورد نیاز صنایع، به‌عنوان مسیرهای مهم حمل‌ونقل کالا و زیرساخت‌های پشتیبان تولید انرژی عمل می‌کنند. ادامه کاهش سطح آب این رودخانه‌ها می‌تواند هزینه‌های انرژی و حمل‌ونقل را افزایش دهد و فشار بیشتری بر زنجیره‌های تامین وارد کند.

شدت بحران در رومانی به جایی رسید که این کشور برای نخستین بار نیروگاه هسته‌ای فعال خود را که سیستم خنک‌کننده آن به آب رودخانه دانوب وابسته است، متوقف کرد. دولت بخارست همچنین نیروهای دریایی را برای انجام انفجارهای زیرآبی با هدف بهبود جریان آب اعزام کرد.

ارزیابی‌های منتشرشده نشان داد نیروی دریایی رومانی در روستای ایزوآرله، عملیات انفجار کنترل‌شده سنگ‌ها را انجام داده است تا حجم بیشتری از آب به سمت سیستم‌های خنک‌کننده نیروگاه هسته‌ای سرناودا هدایت شود.

هم‌زمان، کاهش سطح آب دانوب فعالیت نیروگاه هسته‌ای پاکش در مجارستان را نیز تهدید کرده است؛ نیروگاهی که حدود ۴۰ درصد برق این کشور را تامین می‌کند. در صربستان نیز افت سطح آب موجب کاهش تولید برق‌آبی شده است.

رود راین؛ تهدیدی برای موتور صنعتی آلمان

در آلمان، بحران کاهش سطح آب رود راین ابعاد اقتصادی گسترده‌تری پیدا کرده است. این رودخانه که یکی از مهم‌ترین مسیرهای آبی در قلب صنعتی اروپا محسوب می‌شود، اکنون با پایین‌ترین سطح آب طی نزدیک به ۱۵۰ سال گذشته مواجه شده است؛ شرایطی که می‌تواند فعالیت زنجیره‌های تامین را مختل کرده و فشار بیشتری بر اقتصاد آلمان وارد کند.

بر اساس داده‌های رسمی گردآوری‌شده توسط موسسه فناوری فدرال زوری  (ETH Zurich)، سطح آب رودخانه راین در منطقه «Kaub»، یکی از نقاط حساس عبور کشتی‌ها به سمت جنوب آلمان و سوئیس، در روزهای دوشنبه و سه‌شنبه دوم و سوم آگوست به ۲۴ سانتی‌متر کاهش یافت؛ رقمی که پایین‌ترین سطح ثبت‌شده از زمان آغاز ثبت داده‌ها در سال ۱۸۸۰ میلادی محسوب می‌شود.

این سطح آب فاصله قابل‌توجهی با آستانه بحرانی ۷۸ سانتی‌متر برای حمل‌ونقل در این منطقه دارد. اگرچه حرکت کشتی‌ها در شرایط پایین‌تر از این سطح همچنان امکان‌پذیر است، اما شناورها باید با بار کمتری فعالیت کنند؛ موضوعی که هزینه حمل کالا و هزینه‌های اضافی ناشی از کم‌آبی را به‌شدت افزایش می‌دهد.

لیز ساکوسیا، مسئول امنیت آب در موسسه منابع جهانی، در گفت‌وگو با شبکه «CNBC» تاکید کرد که رودخانه‌هایی مانند راین و دانوب، هم مسیرهای حیاتی تجارت و هم منابع تامین آب برای صنعت و تولید انرژی هستند؛ بنابراین کاهش سطح آب، پیامدهایی فراتر از خود مسیرهای آبی ایجاد می‌کند.

وی خاطرنشان ساخت که نیروگاه‌های هسته‌ای در مجارستان، رومانی و فرانسه و همچنین تاسیسات برق‌آبی در صربستان، به دلیل کمبود آب برای خنک‌سازی یا به حرکت درآوردن توربین‌ها، ناچار به کاهش تولید برق شده‌اند؛ شرایطی که خطر خاموشی و افزایش نیاز به واردات گران‌تر برق را افزایش می‌دهد.

به گفته ساکوسیا، در امتداد رود دانوب نیز کاهش سطح آب موجب شده کشاورزان نتوانند محصولات خود را حمل کرده و کشتی‌های تفریحی نیز نتوانند به بنادری مانند بوداپست دسترسی پیدا کنند. این روند نمونه‌ای اولیه از تاثیر بی‌ثباتی منابع آب بر تجارت، امنیت انرژی، زنجیره تامین و کسب‌وکارهای محلی است.

کاهش آب؛ تهدیدی برای حمل‌ونقل و زنجیره تامین

بحران کنونی رودخانه‌های اروپا بار دیگر اهمیت مسئله کمبود آب را در اقتصاد جهانی برجسته کرده است. این چالش به‌ویژه در جنوب اروپا شدت بیشتری دارد؛ منطقه‌ای که حدود ۳۰ درصد جمعیت آن در مناطقی زندگی می‌کنند که با تنش دائمی آب مواجه هستند؛ وضعیتی که در آن تقاضای آب از میزان عرضه موجود بیشتر است.

از منظر اقتصادی، پیامدهای کاهش سطح آب رود راین می‌تواند بر رشد اقتصادی آلمان نیز اثرگذار باشد. استفان کاث، استاد اقتصاد در موسسه اقتصاد جهانی کیل  (IfW)برآورد کرده است که اختلالات ناشی از کم‌آبی رود راین می‌تواند تولید ناخالص داخلی آلمان را در سه‌ماهه سوم تا ۰.۲ درصد کاهش دهد.

کاث در گفت‌وگو با شبکه «CNBC» تصریح کرد با توجه به اینکه انتظار نمی‌رود سطح آب در اوایل ماه آگوست به‌سرعت از آستانه بحرانی عبور کند، ظرفیت حمل‌ونقل در ماه‌های آینده همچنان تحت تاثیر محدودیت‌های ناشی از کم‌آبی باقی خواهد ماند.

وی همچنین زیان ارزش افزوده اقتصادی ناشی از این شرایط در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۶ را بین یک تا دو میلیارد یورو برآورد کرد.

تغییرات اقلیمی؛ عامل تشدیدکننده ریسک خشکسالی اروپا

فلیکس اشمیت، اقتصاددان ارشد بانک خصوصی آلمانی برنبرگ، معتقد است شرکت‌های آلمانی که در قلب موتور رشد سنتی اروپا فعالیت می‌کنند، احتمالا از کاهش سطح آب راین غافلگیر نشده‌اند؛ زیرا تغییرات اقلیمی و خشکسالی اروپا موجب شده چنین بحران‌هایی به یک چالش تکرارشونده تبدیل شوند.

به گفته وی، شرکت‌ها برای مقابله با این شرایط اقداماتی مانند افزایش ذخایر کالا یا انتقال بخشی از حمل‌ونقل از مسیرهای آبی به خطوط ریلی و جاده‌ای را در دستور کار قرار داده‌اند. با این حال، اشمیت تاکید کرد که هزینه حمل‌ونقل در حال حاضر به‌شدت افزایش یافته و نگرانی‌های تورمی را تشدید کرده است.

وی با اشاره به وضعیت رشد اقتصادی آلمان توضیح داد که اگر رشد اقتصادی این کشور به جای ۰.۲ درصد به ۰.۱ درصد محدود شود، عملا نیمی از رشد مورد انتظار از دست خواهد رفت.

اقتصاد آلمان در سه‌ماهه دوم سال میلادی، نسبت به سه‌ماهه قبل ۰.۲ درصد رشد کرد. این رشد پس از افزایش ۰.۴ درصدی تولید ناخالص داخلی در سه‌ماهه نخست سال ۲۰۲۶ حاصل شد؛ رقمی که پیش‌تر اصلاح و افزایش یافته بود.

خشکسالی اروپا؛ یکی از نشانه‌های فشار اقلیمی بر اقتصاد

اشمیت کاهش سطح آب رودخانه‌ها را تنها یکی از نشانه‌های فشار فزاینده بحران اقلیمی بر اقتصاد آلمان توصیف کرد. به گفته وی، موج گرمای اخیر در آلمان و بخش‌هایی از شمال اروپا، بهره‌وری اقتصادی را کاهش، زیرساخت‌ها را در معرض آسیب و بر تامین انرژی اثر گذاشته است.

وی همچنین به توقف فعالیت برخی نیروگاه‌های هسته‌ای در کشورهایی مانند مجارستان، فرانسه و سوئیس به دلیل محدودیت منابع آب اشاره کرد و هشدار داد که پیامدهای تغییرات اقلیمی تنها به یک بخش اقتصادی محدود نمی‌شود.

به گفته وی، آتش‌سوزی‌های گسترده در جنوب اروپا نیز نمونه دیگری از تاثیر بحران اقلیمی بر فعالیت‌های اقتصادی است؛ بحرانی که هم‌زمان بخش‌های مختلفی از اقتصاد، از زیرساخت گرفته تا انرژی و تولید را تحت فشار قرار می‌دهد.

چشم‌انداز اقتصاد اروپا در سایه بحران آب

کاهش شدید سطح آب رودخانه‌های راین و دانوب نشان می‌دهد بحران آب دیگر تنها یک مسئله زیست‌محیطی نیست، بلکه به یکی از عوامل اثرگذار بر اقتصاد، انرژی و تجارت اروپا تبدیل شده است.

وابستگی صنایع، نیروگاه‌ها و شبکه حمل‌ونقل به منابع آبی باعث شده هرگونه اختلال طولانی‌مدت در دسترسی به آب، پیامدهایی گسترده برای هزینه تولید، امنیت انرژی و عملکرد زنجیره‌های تامین ایجاد کند.

در شرایطی که تغییرات اقلیمی احتمال وقوع دوره‌های خشکسالی شدیدتر را افزایش داده است، اقتصادهای اروپایی ناچارند زیرساخت‌های انرژی و حمل‌ونقل خود را با ریسک‌های جدید سازگار کنند؛ زیرا استمرار کم‌آبی می‌تواند به یکی از عوامل تعیین‌کننده در مسیر رشد اقتصادی آینده این منطقه تبدیل شود.