پایان خاموشی صنایع یا یک وعده موقت؟/ تاثیر بحران برق بر تولید، اشتغال و کالاها

به گزارش نماد اقتصاد، برق، مهم‌ترین زیرساخت توسعه صنعتی و موتور محرک اقتصاد هر کشور محسوب می‌شود و در ایران نیز بخش صنعت و معدن و تولید برای ادامه فعالیت خود به برق پایدار، باکیفیت و بدون وقفه وابسته است.

در حالی که هرگونه اختلال در تامین برق، زنجیره تولید، اشتغال، صادرات و رشد اقتصادی را تحت تاثیر قرار می‌دهد، ناترازی میان تولید و مصرف برق به یکی از مهم‌ترین چالش‌های اقتصاد ایران طی سالیان اخیر تبدیل شده و محدودیت‌های برق صنایع، خسارت‌های قابل‌توجهی را به واحدهای تولیدی وارد کرده است.

براساس آمارهای رسمی، بخش صنعت حدود ۳۵ تا ۳۷ درصد برق کشور را مصرف می‌کند و پس از بخش خانگی، دومین مصرف‌کننده بزرگ برق محسوب می‌شود. صنایع فولاد، آلومینیوم، مس، سیمان، پتروشیمی، غذایی و قطعه‌سازی برق‌برترین صنایع کشور هستند و از آنجایی که بسیاری از خطوط تولید در این صنایع به برق پیوسته وابسته‌اند، حتی چند دقیقه قطعی برق می‌تواند موجب توقف کامل فرآیند تولید، آسیب تجهیزات و کاهش کیفیت محصولات شود.

در چنین شرایطی، رشد مصرف برق از توسعه ظرفیت نیروگاهی طی سال‌های گذشته پیشی گرفته؛ به نحوی که کسری برق کشور در دوره اوج مصرف از حدود ۱۲ هزار مگاوات به حدود ۱۷ هزار و ۵۰۰ مگاوات افزایش یافته است. در این میان، محدودیت تامین برق عمدتا متوجه بخش تولید بوده و بیش از ۸۲ درصد محدودیت‌های برق بر صنایع و بخش کشاورزی اعمال شده است. به علاوه، کاهش برق تحویلی به صنایع در برخی دوره‌ها به حدود ۴۰ درصد نیز رسیده است.

آخرین تصمیمات درباره برق صنایع

در نشست مشترک معاونت اجرایی ریاست‌جمهوری با حضور وزیر نیرو، وزیر صمت و نمایندگان بخش خصوصی که روز ۳۱ تیر ماه ۱۴۰۵ برگزار شد، مقرر شد برق واحدهای صنعتی طی ماه‌های مرداد و شهریور قطع نشود تا از توقف تولید، کاهش اشتغال و بیکاری جلوگیری شود.

دو وزارتخانه صمت و نیرو موظف شده‌اند برنامه‌ای برای تامین پایدار برق صنایع تدوین کنند که شامل مدیریت بار شبکه، اولویت‌بندی تامین برق صنایع و هماهنگی با تشکل‌های صنعتی است.

دولت همچنین هفت تصمیم عملیاتی برای کاهش محدودیت برق صنایع تصویب کرده است. این مصوبات بر مواردی مانند تامین پایدار انرژی، رفع موانع اجرایی، تسهیل همکاری صنایع با وزارت نیرو و استفاده از ظرفیت نیروگاه‌های اختصاصی متمرکز است.

در تصمیمات اخیر تاکید شده است که در شرایط ناترازی برق، اولویت دولت حفظ فعالیت واحدهای تولیدی، جلوگیری از توقف خطوط تولید و جلوگیری از آسیب به اشتغال باشد. دولت همچنین بر توسعه نیروگاه‌های اختصاصی صنایع و افزایش سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر برای کاهش وابستگی صنایع به شبکه سراسری تاکید داشته است.

وضعیت شهرک‌های صنعتی چگونه است؟

براساس آخرین تصمیمات دولت و وزارت نیرو، وضعیت شهرک‌های صنعتی نسبت به ماه‌های گذشته تا حدی بهبود یافته اما هنوز محدودیت برق به‌ طور کامل حذف نشده است.

یکی از مهم‌ترین تحولات رخ‌داده، کاهش محدودیت برق از دو روز به یک روز در هفته در شهرک‌های صنعتی بوده است. در همین راستا، معاون برق و انرژی وزارت نیرو اعلام کرده که در فاز نخست، محدودیت برق ۴۸ شهرک صنعتی بزرگ کشور از دو روز در هفته به یک روز در هفته کاهش می‌یابد و این الگو به سایر شهرک‌های صنعتی نیز اختصاص داده می‌شود.

دو وزارتخانه نیرو و صمت نیز توافق کرده‌اند برنامه خاموشی شهرک‌های صنعتی به‌ گونه‌ای تنظیم شده که تولید با کمترین اختلال ادامه یابد و محدودیت‌ها با اطلاع قبلی و هماهنگی اعمال شود. وزارت نیرو همچنین صنایع مستقر در شهرک‌ها را به سرمایه‌گذاری در احداث نیروگاه‌های اختصاصی و تجدیدپذیر تشویق کرده تا وابستگی به شبکه سراسری کاهش یابد.

علاوه‌براین، برای برخی صنایع راهبردی، به‌ویژه واحدهای فولادی تولیدکننده اسلب، محدودیت‌های برق کاهش یافته است تا زنجیره تولید فولاد دچار وقفه نشود.

خسارت قطعی برق به تولید

قطعی و محدودیت برق، یکی از مهم‌ترین عوامل کاهش تولید و افزایش هزینه‌های صنعتی در ایران طی سال‌های اخیر بوده است. این خسارت‌ها تنها به توقف تولید محدود نمی‌شود و زنجیره تامین، صادرات، اشتغال و رشد اقتصادی را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد.

مهم‌ترین آثار قطعی برق بر تولید شامل توقف خطوط تولید، آسیب به تجهیزات، افزایش هزینه تمام‌شده، کاهش صادرات و افت اشتغال بوده است. به علاوه، این معضل پیامدهای گسترده‌ای برای اقتصاد ایران به همراه داشته است که ازجمله آن‌ها می‌توان به مواردی همچون کاهش تولید ناخالص داخلی (GDP)، افزایش تورم به دلیل کاهش عرضه کالا، کاهش سرمایه‌گذاری صنعتی، افت بهره‌وری بنگاه‌ها، افت درآمدهای مالیاتی دولت و کاهش رقابت‌پذیری اقتصاد ایران در بازارهای جهانی اشاره کرد.

صنایع فولاد، سیمان، معدن و پتروشیمی

صنعت فولاد سالانه حدود ۳۰ تا ۳۵ میلیارد کیلووات‌ ساعت برق مصرف می‌کند و از بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان برق کشور است. بر همین اساس، توقف ناگهانی برق در کوره‌های قوس الکتریکی و واحدهای احیا مستقیم می‌تواند علاوه بر توقف تولید، به تجهیزات و نسوز کوره‌ها آسیب وارد کند.

طبق گزارش‌های منتشرشده توسط انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، محدودیت‌های برق در سال‌ ۱۴۰۴ باعث از دست رفتن تولید بیش از ۱۰ میلیون فولاد و بیش از پنج میلیارد دلار درآمدهای صادراتی شده است.

در صنعت سیمان، کارخانجات فعال برای آسیاب، کوره و تجهیزات انتقال مواد به برق پایدار نیاز دارند و قطعی برق موجب توقف کوره‌ها، افزایش مصرف سوخت، کاهش راندمان و افزایش هزینه تولید می‌شود.

در دوره‌های اعمال محدودیت برق علی‌الخصوص پیک مصرف برق که همان روزهای گرم سال در فصل تابستان است، تولید سیمان کاهش یافته و در برخی مقاطع موجب افزایش قیمت این محصول در بازار شده است.

در صنعت معدن، معادن بزرگ سنگ‌آهن، مس و سایر مواد معدنی برای استخراج، خردایش، انتقال مواد و فرآوری به برق وابسته‌اند. از این رو، خاموشی‌ها موجب کاهش استخراج، افت ظرفیت کارخانه‌های فرآوری و اختلال در تامین مواد اولیه صنایع فولاد و فلزات پایه می‌شود و افت فعالیت معادن، زنجیره تامین صنایع پایین‌دستی را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد.

در صنعت پتروشیمی، مجتمع‌های پتروشیمی فرآیندهای تولید پیوسته دارند و قطعی برق می‌تواند باعث توقف واحدها، افزایش ضایعات و تحمیل هزینه‌های سنگین راه‌اندازی مجدد شود. محدودیت برق علاوه بر کاهش تولید محصولات پتروشیمی، درآمدهای ارزی ناشی از صادرات را نیز کاهش می‌دهد. به همین دلیل بسیاری از مجتمع‌های بزرگ به سمت احداث نیروگاه‌های اختصاصی حرکت کرده‌اند تا وابستگی خود به شبکه سراسری را کاهش دهند.

اثر کاهش تولید بر قیمت مصرف‌کننده چیست؟

کاهش تولید ناشی از قطعی برق، به‌ طور مستقیم و غیرمستقیم بر قیمت کالاهایی که مصرف‌کننده خریداری می‌کند، اثر می‌گذارد که شامل کاهش عرضه و افزایش قیمت، افزایش هزینه تولید، افزایش قیمت در زنجیره تامین و تشدید تورم می‌شود.

ناترازی برق ایران چگونه رفع می‌شود؟

رفع ناترازی برق در کشور با یک اقدام واحد ممکن نیست و نیازمند مجموعه‌ای از اصلاحات در بخش تولید، مصرف، شبکه و سرمایه‌گذاری است. کارشناسان معتقدند اگر این اقدامات به‌ صورت هم‌زمان اجرا شوند، طی چند سال می‌توان فاصله میان تولید و مصرف برق را کاهش داد.

ازجمله این اقدامات می‌توان به افزایش ظرفیت نیروگاهی، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، مدیریت مصرف، سرمایه‌گذاری بخش خصوصی، کاهش تلفات شبکه و تامین پایدار سوخت نیروگاه‌ها اشاره کرد.

در صورتی که اقدامات مذکور به صورت هم‎‌زمان اجرا شوند، می‌توان نسبت به رفع ابرچالش ناترازی برق در کشور امیدوار بود. در غیر این صورت، با رشد سالانه تقاضا ناترازی برق دوباره تکرار خواهد شد و نمی‌توان چندان به آینده حوزه برق کشور امیدوار بود.

در پایان باید گفت بحران برق فقط یک مشکل زیرساختی نیست بلکه یک مسئله اقتصادی زنجیره‌ای است زیرا کاهش برق ابتدا تولید را محدود می‌کند؛ سپس هزینه بنگاه‌ها را افزایش می‌دهد و در نهایت به کاهش اشتغال و افزایش قیمت کالاها منتقل می‌شود.

بنابراین اگر طی بلندمدت مشکل ناترازی برق رفع نشود، می‌تواند به کاهش توان رقابتی صنایع ایران و کند شدن رشد اقتصادی منجر شود.

انتهای پیام//