ماجرای مهاجرت غیرقانونی مراکشی‌ها به اسپانیا چیست؟+ فیلم

به گزارش نماد اقتصاد، در روزهای اخیر هزاران مهاجر، عمدتاً شهروندان مراکشی، با شنا کردن از سواحل مراکش، استفاده از تیوب و وسایل شناور یا عبور گروهی از مرز زمینی وارد سئوتا شدند. گزارش‌های رسمی اسپانیا و خبرگزاری رویترز حاکی است که ابعاد این موج مهاجرت بسیار گسترده بوده و شمار افرادی که ظرف مدت کوتاهی وارد این منطقه شدند به بیش از ۵۰ هزار نفر رسید؛ رخدادی که ده‌ها کشته نیز بر جای گذاشت و ارتش اسپانیا را به منطقه کشاند.

این بحران، علاوه بر پیامدهای انسانی، اکنون به موضوعی ژئوپلیتیکی تبدیل شده و پای کشورهای مختلف اروپایی، مراکش، آمریکا و حتی اسرائیل را نیز به مباحث سیاسی پیرامون آن باز کرده است.

سئوتا؛ نقطه‌ای کوچک با اهمیتی بزرگ

سئوتا و ملیلیه دو شهر خودمختار اسپانیا در سواحل شمال آفریقا هستند که تنها مرز زمینی اتحادیه اروپا با قاره آفریقا را تشکیل می‌دهند. این دو منطقه از نظر حقوق بین‌الملل بخشی از خاک اسپانیا و اتحادیه اروپا محسوب می‌شوند اما مراکش همچنان حاکمیت اسپانیا بر آنها را به رسمیت نمی‌شناسد و این مناطق را سرزمین‌های اشغال‌شده می‌داند.

همین موقعیت ویژه سبب شده هرگونه اختلال در کنترل مرزهای این دو شهر، به سرعت به مسئله‌ای اروپایی تبدیل شود؛ زیرا ورود مهاجران به سئوتا به معنای ورود آنان به قلمرو اتحادیه اروپا است.

چگونه بحران مهاجرت آغاز شد؟

بر اساس گزارش رسانه‌های اسپانیایی و رویترز، موج اخیر مهاجرت در مدت زمانی بسیار کوتاه شکل گرفت. هزاران نفر به صورت همزمان از چند نقطه مرزی عبور کردند؛ برخی از حصار مرزی گذشتند و بسیاری دیگر با شنا خود را به سواحل اسپانیا رساندند.

این هجوم باعث شد مراکز اسکان مهاجران ظرف چند ساعت مملو از جمعیت شود و نیروهای امنیتی اسپانیا کنترل اوضاع را از دست بدهند. دولت مادرید بلافاصله ارتش را برای حمایت از نیروهای مرزبانی اعزام کرد و وضعیت اضطراری اعلام شد.

واکنش تند کشورهای اروپایی

بحران سئوتا تنها مشکل داخلی اسپانیا باقی نماند. «ماری رانتانن» وزیر کشور فنلاند اعلام کرد که اسپانیا در حفاظت از مرزهای خارجی شنگن شکست خورده و کشوری که قادر به انجام این مسئولیت نیست، نمی‌تواند عضو مؤثر این پیمان باشد.

همزمان «لوران نونز» وزیر کشور فرانسه نیز از تشدید کنترل‌های مرزی با اسپانیا خبر داد و اعلام کرد دستور اجرای فوری کنترل‌های بیشتر صادر شده است.

در ایتالیا نیز دولت جورجیا ملونی این اتفاق را تهدیدی برای امنیت اروپا دانست و اقدامات کنترلی جدیدی را بررسی کرد. رویترز گزارش داده است که این بحران باعث افزایش فشار سیاسی بر دولت‌های اروپایی برای بازنگری در سیاست‌های مهاجرتی شده است.

آیا مراکش مرز را عمداً باز گذاشت؟

یکی از مهم‌ترین پرسش‌های مطرح‌شده، نقش مراکش در این بحران است. بحران سال ۲۰۲۱ هنوز در حافظه اروپا باقی مانده است؛ زمانی که پس از اختلاف دیپلماتیک مادرید و رباط بر سر پذیرش رهبر جبهه پولیساریو، حدود هشت هزار مهاجر ظرف دو روز وارد سئوتا شدند و بسیاری آن را اقدامی تلافی‌جویانه از سوی مراکش تلقی کردند.

در بحران جدید نیز برخی سیاستمداران اروپایی و رسانه‌ها احتمال داده‌اند که کاهش کنترل‌های مرزی از سوی مراکش در گسترش این موج نقش داشته باشد.

با این حال خبرگزاری آسوشیتدپرس تأکید می‌کند تاکنون هیچ مدرک قطعی مبنی بر اینکه دولت مراکش عمداً مرزها را گشوده باشد منتشر نشده است. به گزارش این خبرگزاری، نیروهای مراکشی در ساعات اولیه واکنش کندی داشتند اما بعداً برای کنترل جمعیت وارد عمل شدند.

نقش شبکه‌های قاچاق و فضای مجازی

کارشناسان مهاجرت معتقدند شبکه‌های قاچاق انسان در شکل‌گیری این بحران نقش مهمی داشته‌اند. به گفته مقامات اسپانیا، انتشار شایعات در شبکه‌های اجتماعی درباره دشوار شدن روند بازگرداندن مهاجرانی که از مسیر دریا وارد اسپانیا می‌شوند، بسیاری از جوانان مراکشی را به حرکت دسته‌جمعی تشویق کرده است.

رویترز و آسوشیتدپرس گزارش داده‌اند که قاچاقچیان با سوءاستفاده از یک رأی جدید دیوان عالی اسپانیا، این تصور را ایجاد کردند که هر فردی که خود را به سئوتا برساند، امکان ماندن در اروپا را خواهد داشت؛ برداشتی که از نظر دولت اسپانیا نادرست است.

چرا این بحران برای اروپا نگران‌کننده است؟

اتحادیه اروپا سال‌هاست تلاش می‌کند کنترل مرزهای خارجی خود را تقویت کند. طبق آمار رسمی دولت اسپانیا، اگرچه ورود غیرقانونی مهاجران به این کشور در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ نسبت به سال قبل کاهش یافته بود، اما ورود زمینی به سئوتا بیش از ۱۴۰ درصد افزایش نشان می‌داد؛ موضوعی که از ماه‌ها قبل نسبت به احتمال وقوع یک بحران هشدار می‌داد.

بحران اخیر نشان داد که حتی با کاهش کلی مهاجرت، یک رخداد ناگهانی می‌تواند تمامی سازوکارهای مدیریت مرزهای اروپا را تحت فشار قرار دهد.

ادعاها درباره نقش اسرائیل؛ واقعیت یا جنگ روایت‌ها؟

همزمان با تشدید بحران، برخی رسانه‌ها و تحلیلگران اسپانیایی مدعی شدند رژیم اسرائیل از این بحران برای افزایش فشار سیاسی بر دولت اسپانیا استفاده می‌کند.

دنی دانون، نماینده اسرائیل در سازمان ملل، با اشاره به بحران سئوتا از سیاست‌های دولت اسپانیا انتقاد کرد و برخی رسانه‌های اسپانیایی این موضع‌گیری را دخالت سیاسی در بحران داخلی این کشور دانستند.

در فضای رسانه‌ای اسپانیا همچنین به نوشته‌ای قدیمی از یائیر نتانیاهو، فرزند نخست‌وزیر اسرائیل، اشاره شده و برخی تحلیلگران آن را نشانه‌ای از حمایت سیاسی اسرائیل از جریان‌های مخالف دولت اسپانیا قلمداد کرده‌اند.

با این حال، تاکنون هیچ نهاد مستقل، دولت اروپایی یا خبرگزاری معتبر بین‌المللی هیچ سندی دال بر نقش مستقیم اسرائیل در سازماندهی یا هدایت موج مهاجرت به سئوتا منتشر نکرده است. خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز تأکید کرده است که ادعاهای مربوط به دخالت اسرائیل یا انگیزه‌های تلافی‌جویانه، تاکنون فاقد شواهد قابل اثبات هستند.

بحرانی فراتر از اسپانیا

در واقع بحران سئوتا صرفاً یک مسئله مرزی نیست.

اروپا با سه چالش همزمان مواجه است:

• افزایش فشارهای اقتصادی و بیکاری در کشورهای مبدأ مهاجرت مانند مراکش؛
• فعالیت گسترده شبکه‌های قاچاق انسان؛
• اختلاف دیدگاه میان کشورهای اروپایی درباره نحوه توزیع مسئولیت پذیرش مهاجران.

در چنین شرایطی هرگونه تنش سیاسی میان مراکش و اسپانیا می‌تواند بار دیگر موج بزرگی از مهاجرت را به سمت مرزهای اتحادیه اروپا روانه کند.

آینده بحران مهاجرت مراکشی ها به اسپانیا چه خواهد بود؟

دولت اسپانیا اعلام کرده است بخش بزرگی از مهاجران به صورت داوطلبانه یا با همکاری مقامات مراکشی به این کشور بازگشته‌اند، اما بحران هنوز پایان نیافته است. ده‌ها هزار نفر همچنان در وضعیت نامشخص قرار دارند و مسئله اسکان، رسیدگی به درخواست‌های احتمالی پناهندگی و کنترل مرزها همچنان ادامه دارد.

کارشناسان معتقدند اگر مادرید و رباط نتوانند سازوکار مشترک و پایداری برای مدیریت مرز ایجاد کنند، سئوتا و ملیلیه همچنان به یکی از آسیب‌پذیرترین نقاط امنیتی اتحادیه اروپا تبدیل خواهند ماند.

بحران اخیر همچنین آزمونی جدی برای «پیمان جدید مهاجرت و پناهندگی اتحادیه اروپا» محسوب می‌شود؛ پیمانی که هدف آن تقسیم مسئولیت میان کشورهای عضو است، اما اکنون با نخستین چالش بزرگ خود مواجه شده است. آنچه در سئوتا رخ داد نشان می‌دهد مسئله مهاجرت دیگر صرفاً یک موضوع انسانی نیست، بلکه به پرونده‌ای راهبردی در حوزه امنیت، سیاست خارجی و روابط اروپا با همسایگان جنوبی خود تبدیل شده است.