بازار جهانی محصولات کشاورزی ملتهب شد

به گزارش نماد اقتصاد، شاخص نقدی محصولات کشاورزی بلومبرگ (Bloomberg Agriculture Spot Index) که قیمت ۱۰ محصول عمده کشاورزی را رصد می‌کند، روز چهارشنبه ۲۲ جولای ۲۰۲۶ به بالاترین سطح خود از ماه جولای ۲۰۲۳ رسید و برای هفتمین هفته متوالی روندی صعودی را به ثبت رساند. این شاخص پیش‌تر نیز در ماه می سال جاری میلادی، هم‌زمان با اختلال در حمل‌ونقل کودهای شیمیایی و سوخت ناشی از درگیری‌های ایران و آمریکا، به اوج رسیده بود؛ هرچند با کاهش ریسک‌های ژئوپلیتیکی، بخشی از این افزایش قیمت‌ها فروکش کرد. اکنون اما با ظهور هم‌زمان مخاطرات جدید ناشی از جنگ و شرایط آب‌وهوایی، بازار بار دیگر وارد مسیر صعودی شده است.

در همین حال، تشدید درگیری‌ها در خاورمیانه موجب رشد قیمت حامل‌های انرژی شده و موج‌های کم‌سابقه گرما نیز تولید غلات اروپا را تحت فشار قرار داده است. از سوی دیگر، افزایش حملات متقابل روسیه و اوکراین به مسیرهای صادراتی یکدیگر، جریان تجارت غلات را درست در اوج فصل برداشت با اختلال مواجه کرده و زمینه افزایش قیمت جهانی گندم را فراهم ساخته است.

تداوم این روند می‌تواند پیامدهایی فراتر از بازار غلات داشته باشد و زنجیره تامین مواد غذایی را تحت تاثیر قرار دهد. در چنین شرایطی، افزایش هزینه تولید و عرضه محصولاتی مانند نان، روغن خوراکی، گوشت و فرآورده‌های لبنی دور از انتظار نخواهد بود. اگرچه ذخایر جهانی غلات پس از برداشت‌های مناسب سال‌های اخیر همچنان در سطح قابل قبولی قرار دارد اما بازگشت پدیده اقلیمی ال‌نینو نگرانی‌ها نسبت به کاهش تولید محصولات کشاورزی را افزایش داده است؛ موضوعی که هم‌زمان با رشد قیمت آتی قهوه و کاکائو در ماه جولای، بیش از پیش مورد توجه بازارها قرار گرفته است.

مایک وردین، مشاور ارشد بازار در موسسه «CRM AgriCommodities» تصریح کرد که بازار تا پیش از این بر تداوم بدون وقفه صادرات غلات، حتی با وجود جنگ اوکراین، حساب باز کرده بود. به اعتقاد وی، اختلال‌های اخیر در واقع به معنای بازگشت همان ریسکی است که از زمان آغاز جنگ روسیه و اوکراین بازار جهانی غلات را تحت تاثیر قرار داده بود.

وی خاطرنشان ساخت که مسئله تنها به میزان صادرات روسیه و اوکراین محدود نمی‌شود، بلکه برداشت خریداران از میزان اطمینان‌پذیری این صادرات نیز اهمیت تعیین‌کننده‌ای دارد. به گفته وردین، بسیاری از واردکنندگان حاضرند برای دستیابی به عرضه‌ای مطمئن، بهای بیشتری پرداخت کنند؛ روندی که می‌تواند فشارهای تورمی در بازار جهانی مواد غذایی را تشدید کند.

بازار گندم نیز به این تحولات واکنش نشان داده است؛ به‌طوری که قیمت آتی گندم در بورس شیکاگو روز پنج‌شنبه ۲۳ جولای به بالاترین سطح دو سال اخیر رسید. این رشد پس از جهش بیش از چهار درصدی قیمت‌ها در معاملات روز قبل و هم‌زمان با افزایش حملات به بنادر و کشتی‌های تجاری روسیه و اوکراین رخ داد. دو کشور یادشده در مجموع بیش از یک‌چهارم صادرات جهانی گندم را در اختیار دارند و هرگونه اختلال در مسیرهای صادراتی آن‌ها می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای تجارت جهانی غلات داشته باشد.

هم‌زمان، گزارش‌ها حاکی از آن است که در مرکز صادرات نفت و غلات نووراسیسک، تردد شبانه کشتی‌ها به‌طور غیررسمی ممنوع شده است؛ اقدامی که در پی تشدید حملات پهپادی اوکراین اتخاذ شده است. همچنین، پهلوگیری کشتی‌ها در بخش‌هایی از دریای آزوف و بنادر کاوکاز که از پوشش مناسب پدافند هوایی برخوردار نیستند نیز متوقف شده است.

در سوی دیگر بازار، ازسرگیری تنش‌ها میان ایالات متحده و ایران قیمت نفت خام را به بالاترین سطح چند هفته اخیر رسانده و همین مسئله تقاضا برای مواد اولیه تولید سوخت‌های زیستی، از جمله ذرت و روغن‌های گیاهی را افزایش داده است. در نتیجه، قیمت آتی سویا در بورس شیکاگو نیز روز پنج‌شنبه ۲۳ جولای به بالاترین سطح دو سال اخیر صعود کرد و قیمت آتی روغن پالم در بورس کوالالامپور تا ۲.۱ درصد افزایش یافت. کاهش قیمت نسبی روغن پالم در مقایسه با گازوئیل نیز جذابیت استفاده از این محصول در تولید سوخت را تقویت کرده است.

هم‌زمان، شرایط جوی نامساعد در اروپا نیز بر نگرانی‌های بازار افزوده است. موج‌های شدید گرما، به‌ویژه برای مزارع ذرت، خطر کاهش عملکرد محصولات را افزایش داده و فرانسه به‌عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده محصولات کشاورزی اتحادیه اروپا، از اواخر ماه می تاکنون سه موج گرمای پیاپی را تجربه کرده است. ثبت دماهای بی‌سابقه در یکی از حساس‌ترین مراحل رشد غلات، فشار مضاعفی بر تولید این محصولات وارد کرده است.

ویتور پیستویا، تحلیلگر ارشد بازار غلات و دانه‌های روغنی در بانک رابوبانک، معتقد است که مجموعه این عوامل به‌طور هم‌زمان از رشد قیمت محصولات کشاورزی حمایت کرده و تقریبا همه بازارهای مرتبط را تحت تاثیر قرار داده است.

در ایالات متحده نیز مزارع ذرت و سویا تحت تاثیر دوره‌ای از هوای گرم و خشک قرار گرفته‌اند. در همین راستا، یکی از معامله‌گران بازار بورس، روز چهارشنبه ۲۲ جولای با سرمایه‌گذاری ۲۰ میلیون دلاری پیش‌بینی کرد قیمت ذرت می‌تواند تا سطح شش دلار به ازای هر بوشل افزایش یابد؛ رقمی که بیش از یک دلار بالاتر از قیمت‌های فعلی بازار است. اگرچه وضعیت مزارع سویا در هفته‌های اخیر بهبود یافته اما افزایش خرید این محصول از سوی چین نیز از رشد تقاضا و افزایش قیمت‌ها حمایت کرده است.

در بازار دیگر محصولات کشاورزی نیز بازگشت پدیده ال‌نینو موجب افزایش قیمت قهوه عربیکا و کاکائو شده و هر دو کالا در بازار نیویورک در مسیر ثبت رشد ماهانه قرار گرفته‌اند. کارشناسان هشدار می‌دهند این پدیده اقلیمی می‌تواند با ایجاد شرایط غیرعادی گرم و خشک در غرب آفریقا، یکی از مهم‌ترین مناطق تولیدکننده کاکائو در جهان، عرضه این محصول را نیز با چالش‌های تازه‌ای مواجه سازد.