چه کسی بر بازار مواد معدنی حیاتی تسلط پیدا می‌کند؟

به گزارش نماد اقتصاد، دولت فدرال آمریکا کاهش ظرفیت تولید داخلی مواد معدنی حیاتی را تهدیدی فزاینده برای امنیت ملی این کشور ارزیابی می‌کند. این مواد معدنی که طیف گسترده‌ای از فلزات و عناصر، از آلومینیوم تا نئودیمیم را در بر می‌گیرند، نقشی کلیدی در صنایع دفاعی ایفا کرده و در سامانه‌های هدایت موشک‌های تاماهاوک، پوشش‌های رادارگریز هواپیماها، محافظت از ناوهای جنگی در برابر خوردگی و بسیاری از تجهیزات نظامی دیگر مورد استفاده قرار می‌گیرند.

مایک کویکن، نایب‌رئیس کمیسیون بررسی روابط اقتصادی و امنیتی آمریکا و چین در همین رابطه بیان کرد که تمامی سامانه‌ها و تجهیزات نظامی آمریکا، از زیردریایی‌ها و جنگنده‌ها گرفته تا موشک‌ها، به مقادیر قابل‌توجهی از مواد معدنی حیاتی و عناصر نادر خاکی وابسته هستند. به گفته وی، آمریکا و متحدانش نمی‌توانند در حوزه استخراج یا فرآوری این مواد اولیه به رقیب اصلی خود متکی باشند.

در همین راستا، دولت دونالد ترامپ با نگرانی از احتمال استفاده چین از برتری خود در تامین این مواد اولیه به‌عنوان ابزار فشار، توسعه زنجیره تامین داخلی را در دستور کار قرار داده است. ترامپ در ۲۰ جولای ۲۰۲۶ با امضای یک فرمان اجرایی، محدودیت‌های بیشتری را برای پیمانکاران دفاعی در زمینه تامین مواد اولیه از کشورهای رقیب آمریکا اعمال کرد و وزارت جنگ را موظف ساخت ریسک‌های امنیتی موجود در زنجیره‌های تامین را کاهش دهد.

این رویکرد، چشم‌انداز بازار را برای فعالان بخش معدن دگرگون کرده است. باربارا هامپتون، مدیرعامل شرکت «USA Rare Earth»، در نشست اعلام نتایج مالی ماه می ۲۰۲۶ اظهار داشت که نشانه‌های تقاضا برای مواد معدنی بسیار قدرتمند است و تنها پرسش پیش روی این شرکت، سرعت اجرای برنامه‌های توسعه‌ای آن خواهد بود.

این ارزیابی تنها به یک شرکت محدود نمی‌شود. بسیاری از شرکت‌های فعال در حوزه مواد معدنی حیاتی، با اتکا به سرمایه‌گذاری گسترده دولت فدرال و خرید سهام توسط نهادهای دولتی، انتظار دارند در سال‌های آینده از بازدهی قابل‌توجه این سیاست‌ها بهره‌مند شوند؛ سیاستی که حتی موجب شده دولت و در نتیجه مالیات‌دهندگان آمریکایی، سهامدار بخشی از شرکت‌های معدنی شوند.

بر اساس داده‌های شورای روابط خارجی آمریکا، دولت فدرال از ژانویه ۲۰۲۵ تا پایان ژوئن ۲۰۲۶ حدود ۱۰ میلیارد دلار در بخش مواد معدنی حیاتی سرمایه‌گذاری کرده است.

مایکل کادناتزی، دستیار وزیر جنگ آمریکا در امور سیاست‌گذاری پایگاه صنعتی، در جلسه استماع کمیته نیروهای مسلح سنای آمریکا تصریح کرد که وزارت جنگ به‌دنبال سرمایه‌گذاری در طیف وسیعی از مواد معدنی از جمله آنتیموان، تنگستن، منگنز و بریلیم است تا آسیب‌پذیری‌های موجود در زنجیره تامین نیازهای دفاعی این کشور را کاهش دهد.

سلطه چین بر بازار مواد معدنی حیاتی

چین با بهره‌گیری از یارانه‌های گسترده برای توسعه ظرفیت‌های استخراج و فرآوری، از سال ۱۹۸۶ میلادی جای آمریکا را به‌عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده عناصر نادر خاکی جهان گرفت؛ مجموعه‌ای متشکل از ۱۷ عنصر که در فناوری‌های پیشرفته کاربردی حیاتی دارند.

بر اساس آمار آژانس بین‌المللی انرژی، چین اکنون ۹۱ درصد سهم فرآوری عناصر نادر خاکی جهان را در اختیار دارد و در تولید سایر مواد معدنی راهبردی از جمله لیتیوم، کبالت و منگنز نیز نقش مسلطی ایفا می‌کند.

پکن طی سال‌های اخیر بارها از این برتری در چارچوب اختلافات تجاری با واشنگتن استفاده کرده است. در سال ۲۰۲۳ صادرات گالیوم و ژرمانیوم، دو ماده اولیه کلیدی مورد استفاده در صنعت نیمه‌هادی، محدود و یک سال بعد نیز صادرات آنتیموان که در ساخت مهمات زره‌شکن و مواد منفجره کاربرد دارد، مشروط به دریافت مجوز شد.

در ادامه این روند، چین در اواخر سال ۲۰۲۴ صادرات گالیوم، ژرمانیوم و آنتیموان به آمریکا را به‌طور کامل ممنوع کرد و در آوریل ۲۰۲۵ نیز در واکنش به تهدید واشنگتن برای اعمال تعرفه ۵۴ درصدی بر بخش عمده کالاهای چینی، محدودیت‌های صادراتی جدیدی را برای هفت گروه از عناصر نادر خاکی متوسط و سنگین شامل ساماریوم، گادولینیم، تربیم، دیسپروزیم، لوتتیم، اسکاندیم و ایتریم به اجرا گذاشت؛ اقدامی که زنجیره تامین خودروسازان جهان را با کمبود مواد اولیه مواجه کرد.

سرمایه‌گذاری‌های میلیارد دلاری دولت آمریکا

دولت آمریکا برای تقویت زنجیره تامین داخلی، حدود ۳ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری مشروط را برای مشارکت در هفت شرکت فعال در حوزه مواد معدنی حیاتی اختصاص داده است.

در همین چارچوب، شرکت «Korea Zinc»، بزرگ‌ترین تولیدکننده شمش روی جهان، در دسامبر ۲۰۲۵ سهامی به ارزش ۱.۹ میلیارد دلار به یک سرمایه‌گذاری مشترک تحت کنترل وزارت جنگ آمریکا و سرمایه‌گذاران خصوصی واگذار کرد. این معامله، سهم ۴۰ درصدی وزارت جنگ آمریکا در این سرمایه‌گذاری مشترک را به همراه دارد.

بر همین اساس شرکت «Korea Zinc» تامین مالی نخستین پالایشگاه بزرگ روی آمریکا از دهه ۱۹۷۰ میلادی تاکنون را بر عهده خواهد داشت. علاوه بر این، دولت آمریکا و برخی از موسسات مالی ۴.۷ میلیارد دلار تسهیلات اعتباری برای اجرای پروژه فراهم می‌کنند و وزارت بازرگانی نیز ۲۱۰ میلیون دلار یارانه از محل قانون «CHIPS and Science» به این پروژه اختصاص خواهد داد. در نتیجه این مجموعه اقدامات، دولت و سرمایه‌گذاران وابسته به آن حدود ۱۰ درصد از سهام شرکت «Korea Zinc» را در اختیار خواهند داشت.

در جولای ۲۰۲۵ نیز وزارت جنگ آمریکا با خرید ۴۰۰ میلیون دلار سهام شرکت «MP Materials» که بهره‌بردار معدن «Mountain Pass»  در ایالت کالیفرنیا و تنها مرکز تجاری استخراج و فرآوری عناصر نادر خاکی آمریکا است، به بزرگ‌ترین سهامدار این شرکت تبدیل شد.

این توافق علاوه بر سرمایه‌گذاری سهامی، شامل اعطای ۱۵۰ میلیون دلار وام، تضمین حداقل قیمت خرید محصولات اصلی و تعهد خرید تمامی آهنرباهای تولیدی کارخانه جدید توسط مشتریان دفاعی یا تجاری است.

محصولات شرکت «MP Materials»  شامل اکسید و فلز نئودیمیم پرازئودیمیم است که برای تولید آهنرباهای نئودیمیم آهن بور در صنایع هوافضا، دفاعی، موتورهای الکتریکی و ژنراتورها کاربرد دارند.

جیمز لیتینسکی، بنیان‌گذار و مدیرعامل این شرکت در همین راستا اعلام کرد روند احداث کارخانه جدید تولید آهنربا با اتکا به سرمایه‌گذاری دولت فدرال با سرعت در حال پیشرفت است. وی تاکید کرد که همراهی شرکای تجاری و حمایت کامل وزارت جنگ، سرعت اجرای پروژه را در ادامه سال جاری میلادی افزایش خواهد داد و سیاست‌های دولت برای بومی‌سازی تولید و ارتقا امنیت زنجیره تامین نیز از رشد مالی شرکت پشتیبانی می‌کند.

تمرکز بر آنتیموان، تنگستن و کبالت

وزارت دفاع آمریکا همچنین قرارداد ۲۴۵ میلیون دلاری برای تامین آنتیموان ذخایر راهبردی دفاعی و کمک‌هزینه‌ای ۲۷ میلیون دلاری برای افزایش تولید به شرکت «United States Antimony Corporation (USAC)» اعطا کرده است.

این شرکت که تنها واحد ذوب اولیه آنتیموان آمریکای شمالی را در اختیار دارد، یک معدن در آلاسکا و واحدهای فرآوری در مونتانا و مکزیک را مدیریت می‌کند.

گری ایوانز، مدیرعامل «USAC» تاکید کرد شرکت متبوعش در بهترین موقعیت برای بهره‌برداری از سرمایه‌گذاری‌های دولت قرار دارد. وی اظهار داشت مقام‌های دولتی به‌طور مداوم خواستار افزایش سریع تولید آنتیموان هستند و شرکت تمام توان خود را برای پاسخگویی به این تقاضا به‌کار گرفته است.

وی همچنین خاطرنشان کرد جنگ خاورمیانه و سایر درگیری‌های بین‌المللی، تقاضای دولت آمریکا برای آنتیموان را افزایش داده است. به گفته وی، این شرکت بنا به درخواست دولت وارد تولید تنگستن و کبالت نیز شده و استخراج تنگستن در آمریکای شمالی برای نخستین بار طی نزدیک به دو دهه گذشته از سر گرفته شده است.

از سوی دیگر، وزارت بازرگانی آمریکا ۸ درصد از سهام شرکت «USA Rare Earth» را خریداری کرده و متعهد شده است در صورت تحقق اهداف تعیین‌شده، تا ۱.۳ میلیارد دلار تسهیلات و ۲۷۷ میلیون دلار حمایت مستقیم در اختیار این شرکت قرار دهد؛ ضمن آنکه امکان افزایش این سهم در آینده نیز وجود خواهد داشت.

این شرکت که در ایالت‌های اوکلاهما، تگزاس، کلرادو و همچنین بریتانیا فعالیت دارد، مالک ذخیره معدنی است که انتظار می‌رود ۱۵ مورد از ۱۷ عنصر نادر خاکی را در خود جای داده باشد و علاوه بر آن، آهنرباهای نئودیمیم آهن بور نیز تولید می‌کند.

فرصت اقتصادی در دل رقابت ژئوپلیتیکی

مدیرعامل شرکت «USA Rare Earth» تاکید کرد این شرکت علاوه بر صنایع دفاعی، به دنبال تامین نیاز طیف گسترده‌ای از مشتریان داخلی بوده و معتقد است اگر چین در هر مقطعی صادرات مواد معدنی را متوقف کند، دسترسی تولیدکنندگان آمریکایی و متحدان این کشور به منابع جایگزین از اهمیت حیاتی برخوردار خواهد بود.

در همین حال، تحلیلگران معتقدند سرمایه‌گذاری‌های فدرال، محرک اصلی رونق جدید در صنعت مواد معدنی حیاتی آمریکا بوده است. به باور آن‌ها، این سیاست‌ها نه‌تنها سیگنال روشنی درباره آسیب‌پذیری زنجیره تامین ارسال کرده، بلکه با توسعه ظرفیت‌های استخراج و فرآوری می‌تواند امکان بازیابی بیشتر عناصری مانند ایتریم و اسکاندیم را بدون نیاز به احداث معادن جدید فراهم کند؛ زیرا این مواد اولیه دیگر به‌عنوان محصولات جانبی دور ریخته نخواهند شد.

در مجموع، روند کنونی نشان می‌دهد رقابت راهبردی میان واشنگتن و پکن بر سر مواد معدنی حیاتی، از یک چالش صرفا امنیتی فراتر رفته و به محرکی برای جذب سرمایه، توسعه صنایع معدنی و بازآرایی زنجیره تامین آمریکا تبدیل شده است؛ مسیری که شرکت‌های فعال این حوزه آن را فرصتی کم‌سابقه برای رشد و توسعه ارزیابی می‌کنند.