هوش مصنوعی حوزه فناوری را دوقطبی می‌کند

به گزارش نماد اقتصاد، طبق ارزیابی رسانه‌های بین‌المللی اگرچه درباره آینده صنعت هوش مصنوعی دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد اما در یک موضوع اجماع نسبی شکل گرفته است و آن این‌که رقابت میان دو اقتصاد بزرگ جهان برای دستیابی به برتری در حوزه هوش مصنوعی با سرعتی فزاینده در حال تشدید است.

در سال‌های اخیر، مقام‌های آمریکایی و چینی تمرکز خود را بر سیاست‌های مرتبط با نیمه‌هادی‌ها، مواد معدنی راهبردی و محدودیت‌های صادراتی افزایش داده‌اند تا موقعیت کشور خود را در رقابت فناوری تقویت کنند. این رقابت اکنون بیش از گذشته به عملکرد مدل‌های هوش مصنوعی گره خورده؛ حوزه‌ای که چین طی ماه‌های اخیر توانسته فاصله خود را با رقبای آمریکایی کاهش دهد.

در ابتدای سال ۲۰۲۵، پلتفرم هوش مصنوعی «DeepSeek» توانست در عملکرد مدل‌های زبانی با محصولات شرکت‌های «OpenAI»، «Anthropic» و گوگل رقابت کند. اندکی بعد نیز مدل متن‌باز «Kimi K3» متعلق به استارت‌آپ مستقر در پکن به نام «Moonshot AI»، توجه و در عین حال نگرانی مقام‌ها و کارشناسان فناوری آمریکا را برانگیخت.

همزمان، برخی مقام‌های آمریکایی شرکت‌های چینی را به استفاده از روشی موسوم به تقطیر دانش (Distillation) متهم کرده‌اند؛ روشی که به گفته آن‌ها می‌تواند به بهره‌برداری غیرمجاز از فناوری‌های اختصاصی هوش مصنوعی شرکت‌های آمریکایی منجر شده باشد. در مقابل، شرکت‌های چینی این اتهامات را رد کرده‌اند و مقام‌ها و مدیران این کشور نیز ادعاهایی را علیه شرکت‌های آمریکایی مطرح کرده‌اند.

در تازه‌ترین تحول، اسکات بسنت وزیر خزانه‌داری آمریکا روز سه‌شنبه ۲۱ جولای در گفت‌وگو با شبکه «CNBC» اعلام کرد کاخ سفید در حال بررسی اعمال تحریم علیه چین و برخی مدل‌های هوش مصنوعی توسعه‌یافته در این کشور است؛ اقدامی که می‌تواند استفاده از این مدل‌ها در آمریکا را محدود کند.

وی با اشاره به ردپای مدل‌های زبانی بزرگ آمریکایی در بسیاری از مدل‌های چینی تاکید کرد که چنین وضعیتی از نگاه واشنگتن قابل قبول نیست.

در سوی مقابل، رسانه‌های چینی در سال ۲۰۲۵ گزارش دادند که برخی مقام‌های این کشور نسبت به وجود قابلیت‌های موسوم به در پشتی به معنای روشی مخفی برای دور زدن فرایندهای امنیتی در نیمه‌هادی‌های آمریکایی ابراز نگرانی کرده‌اند؛ قابلیت‌هایی که به اعتقاد آن‌ها ممکن است امنیت مدل‌های هوش مصنوعی چین را به خطر بیندازد. شرکت‌هایی مانند «Nvidia» که نام آن‌ها در این گزارش‌ها مطرح شده بود، بارها این ادعاها را رد کرده‌اند.

با وجود تکذیب‌های متقابل، فضای بی‌اعتمادی میان دو کشور نه‌تنها کاهش نیافته، بلکه همزمان با نوسانات سهام شرکت‌های فناوری آمریکا پس از معرفی محصولات جدید هوش مصنوعی چین، شدت بیشتری گرفته است.

این فضای پرتنش حتی برخی چهره‌های رسانه‌ای آمریکا را نیز به واکنش واداشته است. جیم کرامر مجری شبکه «CNBC» در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس یا توییتر سابق از شرکت‌های آمریکایی درخواست کرد صرفا به دلیل هزینه کمتر، از مدل‌های هوش مصنوعی چینی استفاده نکنند و این موضوع را به امنیت ملی آمریکا مرتبط دانست.

در حالی که دو کشور تلاش می‌کنند با ابزارهای مختلف برتری خود را در این رقابت تثبیت کنند، پیامدهای این روند می‌تواند متوجه شرکت‌ها و سازمان‌هایی باشد که میلیون‌ها دلار برای توسعه یا استفاده از فناوری‌های هوش مصنوعی سرمایه‌گذاری کرده‌اند.

فلوریان دوئتو، مدیرعامل و هم‌بنیان‌گذار شرکت «Dataiku» معتقد است تعمیق شکاف میان آمریکا و چین هشداری جدی برای شرکت‌هایی است که مالک فناوری هوش مصنوعی مورد استفاده خود نیستند. به گفته وی، سازمان‌ها باید به‌طور مستمر منشا ابزارهای هوش مصنوعی، میزان وابستگی به آن‌ها و سطح آسیب‌پذیری این فناوری‌ها در برابر تنش‌های ژئوپلیتیکی را ارزیابی کنند.

وی همچنین توصیه کرد شرکت‌ها سناریوهای مختلف اختلال در دسترسی به ابزارهای هوش مصنوعی را از پیش بررسی کنند و آمادگی لازم را برای شرایطی مشابه اعمال تحریم‌ها یا محدودیت‌های تجاری داشته باشند. وی این رویکرد را با برنامه‌های پشتیبان بانک‌های بزرگ برای حفظ فعالیت‌های حیاتی در زمان بروز اختلالات پیش‌بینی‌نشده مقایسه کرد.

دوئتو در ادامه خاطرنشان کرد که با توجه به فضای حاکم بر روابط واشنگتن و پکن، اتکا به زیرساخت‌های پردازشی محلی و همچنین بررسی امکان استفاده از مدل‌های متن‌باز هوش مصنوعی می‌تواند مزیت مهمی برای کسب‌وکارها ایجاد کند.

حامیان مدل‌های متن‌باز معتقدند انتشار آزاد کدها و مشخصات فنی، دسترسی به فناوری هوش مصنوعی را تسهیل و آن را فراگیرتر می‌کند. با این حال، شرکت‌هایی مانند «OpenAI» و «Anthropic» رویکرد متفاوتی در پیش گرفته‌اند و همچنان توسعه مدل‌های اختصاصی و معماری‌های بسته را ترجیح می‌دهند.

این دو شرکت نیز طی ماه‌های اخیر تحت فشار دولت دونالد ترامپ قرار گرفته‌اند؛ دولتی که به دلیل نگرانی‌های امنیت سایبری، تلاش کرده نظارت بیشتری بر محصولات جدید هوش مصنوعی اعمال کند. این وضعیت، نحوه مواجهه آمریکا با مدل‌های متن‌باز چینی را که ظرفیت نفوذ گسترده در بازار این کشور را دارند، بیش از پیش پیچیده کرده است.

مدیرعامل شرکت «Dataiku» در پایان تاکید کرد که تداوم این فضای نامطمئن ایجاب می‌کند شرکت‌ها آمادگی خود را فراتر از رویه‌های معمول افزایش دهند. به اعتقاد وی، رهبران کسب‌وکار باید وابستگی عملیاتی خود به فناوری‌های هوش مصنوعی را از منظر راهبردی، استقلال فناوری و ریسک‌های ژئوپلیتیکی مورد بازنگری قرار دهند تا در میانه تقابل فزاینده واشنگتن و پکن گرفتار نشوند.