اقتصاد اروپا زیر تیغ گرما ذوب می‌شود

به گزارش نماد اقتصاد، موج گرمای شدید که از همان هفته‌های نخست ژوئن ۲۰۲۶ بخش وسیعی از اروپا را دربر گرفت، با ثبت دماهای بی‌سابقه در اقتصادهای بزرگ این قاره از جمله بریتانیا، آلمان و فرانسه، شرایط کم‌سابقه‌ای را برای زیرساخت‌های انرژی و حمل‌ونقل رقم زده است. تداوم گرمای هوا و کاهش محسوس بارندگی، علاوه بر افت سطح آب رودخانه‌های اصلی، فعالیت بسیاری از مسیرهای مهم حمل‌ونقل داخلی را با محدودیت مواجه کرده و زنجیره تامین کالا و انرژی را تحت فشار قرار داده است.

کاهش سطح آب رودخانه‌ها موجب شده است مقررات سخت‌گیرانه‌ای برای تردد کشتی‌های باربری اعمال شود؛ به‌گونه‌ای که این شناورها دیگر امکان حمل بار با ظرفیت کامل را ندارند. در نتیجه، هزینه جابه‌جایی سوخت، زغال‌سنگ و سایر کالاها افزایش یافته و فشار مضاعفی بر اقتصاد اروپا وارد شده است؛ آن هم در شرایطی که بحران ادامه‌دار تنگه هرمز پیش از این نیز هزینه تامین انرژی و نرخ تورم در کشورهای اروپایی را افزایش داده بود.

پیامدهای این موج گرما تنها به حمل‌ونقل محدود نمانده و بخش تولید برق اروپا را نیز تحت تاثیر قرار داده است. در فرانسه، افزایش دمای آب رودخانه‌ها توان نیروگاه‌های هسته‌ای برای خنک‌سازی راکتورها را کاهش داده و در نتیجه، ظرفیت تولید برق هسته‌ای این کشور در ابتدای هفته سوم جولای ۲۰۲۶ حدود ۶.۴ گیگاوات، معادل نزدیک به ۱۴ درصد از تقاضای روزانه برق فرانسه، کاهش یافته است.

البته این نخستین بار نیست که فرانسه به دلیل افزایش دمای تابستان ناچار به کاهش تولید برق از انرژی هسته‌ای می‌شود. با این حال، تکرار چنین رویدادهایی نشان می‌دهد که با طولانی‌تر شدن دوره‌های گرمای شدید و افزایش دما، محدودیت‌های عملیاتی نیروگاه‌های هسته‌ای نیز به تدریج به یک چالش ساختاری برای بخش انرژی این کشور تبدیل می‌شود. با وجود کاهش تولید، فرانسه همچنان به صادرات برق به کشورهای همسایه ادامه می‌دهد.

در همین حال، رودخانه راین نیز که با طولی نزدیک به ۸۰۰ مایل مهم‌ترین مسیر حمل‌ونقل داخلی اروپا به شمار می‌رود، با اختلال جدی روبه‌رو شده است. این رودخانه نقش حیاتی در انتقال زغال‌سنگ، گازوئیل و طیف گسترده‌ای از کالاهای مورد نیاز آلمان و کشورهای اروپای مرکزی ایفا می‌کند و هرگونه اختلال در آن، مستقیما بر فعالیت صنایع و بازار انرژی منطقه اثر می‌گذارد.

راین که از سوئیس سرچشمه می‌گیرد و پس از عبور از آلمان، فرانسه و هلند به دریای شمال می‌ریزد، یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال فرآورده‌های نفتی در اروپا محسوب می‌شود. در عین حال کاهش شدید سطح آب ناشی از گرمای هوا و خشکسالی باعث شده است بسیاری از کشتی‌های باری حامل فرآورده‌های نفتی دیگر امکان عبور با ظرفیت کامل را نداشته باشند. به همین دلیل، شرکت‌های حمل‌ونقل ناچار شده‌اند میزان بارگیری شناورها را کاهش دهند تا امکان تردد آن‌ها حفظ شود؛ موضوعی که هم هزینه حمل‌ونقل را افزایش داده و هم زمان تحویل زغال‌سنگ، سوخت و سایر کالاها را طولانی‌تر کرده است.

در این میان، ایستگاه سنجش «Kaub» در بخش میانی رودخانه راین، میان شهرهای کوبلنتس و ماینتس، به اصلی‌ترین گلوگاه این مسیر آبی تبدیل شده است. میزان عمق آب در این نقطه، حداکثر آبخور و در نتیجه وزن قابل حمل تمامی کشتی‌های باری را تعیین می‌کند که میان بنادر آمستردام، روتردام و آنتورپ و مناطق صنعتی دره راین در آلمان، فرانسه و سوئیس تردد دارند.

اروپا پیش از این نیز تجربه بحران مشابهی را پشت سر گذاشته است. کاهش شدید سطح آب رودخانه راین در سال‌های ۲۰۱۸ و سپس ۲۰۲۲، اختلال گسترده‌ای در حمل‌ونقل کالا ایجاد کرد. بحران سال ۲۰۲۲ همزمان با آغاز شوک انرژی ناشی از جنگ روسیه و اوکراین رخ داد و فشار مضاعفی بر اقتصاد اروپا وارد ساخت.

اکنون نیز کاهش بارندگی و موج گرمای کم‌سابقه، همزمان با بحران خاورمیانه، بار دیگر صنعت، بازار انرژی، هزینه‌های حمل‌ونقل و روند تورم اروپا را با چالش‌های تازه‌ای مواجه کرده است. بر اساس گزارش‌های منتشر شده، سطح آب در ایستگاه ایستگاه سنجش «Kaub» اکنون برای اواسط ماه جولای ۲۰۲۶ به پایین‌ترین میزان خود طی چند دهه اخیر رسیده و همین مسئله تنها طی یک هفته، هزینه حمل گازوئیل از بندر روتردام به جنوب آلمان را بیش از ۵۰ درصد افزایش داده است.

کارشناسان هشدار می‌دهند که ادامه این روند می‌تواند بار دیگر صنعت آلمان را با مشکلات جدی روبه‌رو سازد؛ صنعتی که به‌تازگی توانسته بود بخشی از آثار اولیه بحران خاورمیانه را پشت سر بگذارد. تجربه سال ۲۰۱۸ نیز نشان می‌دهد که کاهش سطح آب رودخانه راین تنها یک مشکل مربوط به حوزه حمل‌ونقل نیست؛ زیرا در آن سال افت تردد در این مسیر آبی موجب شد تولید صنعتی آلمان ۱.۵ درصد کاهش یابد و در نهایت حدود ۰.۴ درصد از تولید ناخالص داخلی این کشور کاسته شود.

برآوردهای جدید نیز از تشدید هزینه‌های اقتصادی گرمایش هوا حکایت دارد. بر اساس تحلیل موسسه پژوهشی پروگنوس که برای روزنامه اقتصادی هاندلزبلات تهیه شده، موج گرمای پایان ماه ژوئن ۲۰۲۶ بیش از ۶ میلیارد یورو، معادل حدود ۶.۸ میلیارد دلار، به اقتصاد آلمان خسارت وارد کرده است.

این موسسه پیش‌بینی می‌کند در سال‌های آینده آلمان هر تابستان با سه تا چهار موج گرمای شدید و دمای بالاتر از ۳۵ درجه سانتی‌گراد مواجه شود. برآوردها نشان می‌دهد هر روزی که دما از این مرز فراتر رود، حدود یک میلیارد یورو به اقتصاد آلمان زیان وارد خواهد شد؛ موضوعی که می‌تواند مجموع خسارت سالانه ناشی از گرمای شدید را به بیش از ۲۰ میلیارد یورو برساند. ارزیابی این موضوع نشان می‌دهد تغییرات اقلیمی دیگر صرفا یک چالش زیست‌محیطی نیست، بلکه به یکی از متغیرهای تعیین‌کننده در امنیت انرژی، عملکرد صنعتی و ثبات اقتصادی اروپا بدل شده است.