بحران خاورمیانه مسیر گذار انرژی‌ در چین را هموارتر کرد

به گزارش نماد اقتصاد، جنگ ایران و آمریکا بار دیگر اهمیت امنیت انرژی را در معادلات اقتصاد جهانی برجسته کرده است. بسته شدن تنگه هرمز، یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های انتقال نفت جهان، زنجیره تامین انرژی را با اختلال مواجه کرده و نوسانات قابل‌توجهی را در بازارهای نفت و گاز رقم زده است. در چنین شرایطی، اقتصاد کشورهای آسیایی که وابستگی بالایی به واردات انرژی از خاورمیانه دارند بیشترین فشار را متحمل شده‌اند اما چین به واسطه راهبردهای بلندمدت خود توانسته تاب‌آوری بیشتری در برابر این شوک از خود نشان دهد.

در همین راستا، اریکا داونز، پژوهشگر ارشد مرکز سیاست جهانی انرژی دانشگاه کلمبیا و از تحلیلگران باسابقه بازار انرژی چین، در گفت‌وگویی با مجمع جهانی اقتصاد به بررسی تاثیر تحولات اخیر خاورمیانه بر راهبرد انرژی پکن پرداخته و چشم‌انداز این کشور در مسیر گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر را تشریح کرده است.

چین به دنبال تبدیل شدن به یک قدرت انرژی

به اعتقاد داونز، درج عبارت تبدیل شدن به یک قدرت انرژی در پانزدهمین برنامه پنج‌ساله چین برای دوره ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰، بیانگر تغییر مهمی در نگاه راهبردی این کشور به امنیت انرژی است. هرچند این مفهوم پیش‌تر نیز در ادبیات سیاست‌گذاری چین مطرح شده بود اما گنجاندن آن در مهم‌ترین سند برنامه‌ریزی اقتصادی کشور، نشان‌دهنده جایگاه ویژه این رویکرد در سیاست‌های آینده پکن است.

وی در همین رابطه بیان کرد که هدف اصلی چین از این راهبرد، ایجاد یک نظام انرژی خودکفا، انعطاف‌پذیر و مقاوم در برابر شوک‌های خارجی است؛ نظامی که در آن کنترل فناوری‌های کلیدی انرژی در اختیار خود این کشور باشد. از نگاه سیاست‌گذاران چینی، امنیت انرژی دیگر صرفا به مالکیت منابع طبیعی محدود نیست و تسلط بر فناوری‌های راهبردی به مهم‌ترین مولفه قدرت در این حوزه تبدیل شده است.

اثرگذاری مثبت سیاست‌های انرژی چین

به گفته این کارشناس، بحران ناشی از جنگ ایران و آمریکا نه تنها موجب تغییر مسیر سیاست‌های انرژی چین نشده، بلکه در عمل درستی راهبردهای دو دهه اخیر این کشور را اثبات کرده است. وی معتقد است واکنش آرام پکن در برابر این بحران، حاصل مجموعه‌ای از اقدامات بلندمدت در حوزه امنیت انرژی بوده که امروز آثار آن به‌وضوح قابل مشاهده است.

چین طی سال‌های گذشته با توسعه خطوط لوله فرامرزی انتقال نفت و گاز، افزایش ظرفیت ذخایر راهبردی نفت، متنوع‌سازی سبد انرژی داخلی و گسترش فرایند الکتریکی‌سازی بخش‌هایی مانند حمل‌ونقل، وابستگی خود به رشد مصرف نفت را تا حد زیادی کاهش داده است. به همین دلیل، اختلال چندماهه در انتقال انرژی از تنگه هرمز نتوانست همانند بسیاری از کشورهای آسیایی فشار سنگینی بر اقتصاد این کشور وارد کند.

داونز تاکید کرد که بحران اخیر تنها این پیام را برای سیاست‌گذاران چینی تقویت کرده که مسیر انتخاب‌شده در حوزه امنیت انرژی، همچنان صحیح و قابل اتکا است.

گذار تدریجی و نه حذف فوری سوخت‌های فسیلی

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های سیاست انرژی چین، پرهیز از کنار گذاشتن شتاب‌زده سوخت‌های فسیلی است. به گفته داونز، مقامات چینی بارها تصریح کرده‌اند که تا زمانی که زیرساخت‌های لازم برای اتکای کامل به انرژی‌های پاک فراهم نشود، منابع سنتی انرژی همچنان نقش مهمی در تامین نیاز کشور خواهند داشت.

بر همین اساس، اگرچه ظرفیت تولید برق از منابع تجدیدپذیر در چین با سرعت قابل‌توجهی افزایش یافته است اما توسعه سامانه‌های ذخیره‌سازی انرژی و اصلاح ساختار شبکه برق همچنان از اولویت‌های اصلی این کشور به شمار می‌رود. هدف نهایی پکن، دستیابی به نظامی است که بتواند به صورت مستمر و در تمام ساعات شبانه‌روز بر انرژی‌های غیر فسیلی تکیه کند.

محور جدید دیپلماسی اقتصادی چین

داونز در ادامه به تحول سیاست سرمایه‌گذاری خارجی چین نیز اشاره کرد و گفت که از زمان آغاز ابتکار کمربند و جاده در سال ۲۰۱۳، نوع سرمایه‌گذاری‌های این کشور به تدریج تغییر کرده است. در سال‌های نخست، تمرکز اصلی بر اجرای پروژه‌های عظیم زیرساختی همچون بنادر، خطوط راه‌آهن و نیروگاه‌های زغال‌سنگ بود اما پس از اعلام اهداف کربن‌زدایی چین و همچنین تصمیم پکن در سال ۲۰۲۱ مبنی بر توقف ساخت نیروگاه‌های زغال‌سنگ در خارج از کشور، جهت‌گیری سرمایه‌گذاری‌ها به سمت فناوری‌های انرژی پاک تغییر یافته است.

به گفته وی، امروز صادرات فناوری‌های خورشیدی، سامانه‌های ذخیره‌سازی انرژی و تجهیزات بادی سهم بیشتری از سرمایه‌گذاری‌های خارجی چین را به خود اختصاص داده‌اند. علاوه بر این، بسیاری از شرکت‌های چینی با احداث کارخانه‌های تولید تجهیزات انرژی پاک در کشورهای مختلف، تلاش می‌کنند ضمن نزدیک‌تر شدن به بازارهای هدف، بخشی از محدودیت‌های تجاری و تعرفه‌های اعمال‌شده از سوی آمریکا را نیز دور بزنند.

امنیت انرژی؛ محرک اصلی گذار سبز چین

این پژوهشگر دانشگاه کلمبیا معتقد است اگرچه مقابله با تغییرات اقلیمی یکی از انگیزه‌های توسعه انرژی‌های پاک در چین محسوب می‌شود اما محرک اصلی این کشور، ارتقا امنیت انرژی و کاهش وابستگی به واردات سوخت‌های فسیلی است.

به گفته وی، چین واقعیت تغییرات اقلیمی و پیامدهای اقتصادی و زیست‌محیطی آن را پذیرفته است اما توسعه انرژی‌های غیر فسیلی برای این کشور بیش از هر چیز ابزاری در جهت افزایش خودکفایی انرژی به شمار می‌رود؛ مزیتی که منابعی مانند نفت و گاز هرگز به طور کامل در اختیار پکن قرار نداده‌اند.

در شرایطی که جنگ در خاورمیانه و تنش‌های ژئوپلیتیکی بار دیگر وابسته بودن کشورها به زنجیره جهانی تامین انرژی را آشکار کرده است، تجربه چین نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری مستمر در تنوع‌بخشی به منابع انرژی، توسعه فناوری‌های بومی و تقویت زیرساخت‌های انرژی پاک می‌تواند به یکی از موثرترین ابزارهای افزایش تاب‌آوری اقتصادها در برابر بحران‌های بین‌المللی تبدیل شود.