چه کسانی برندگان واقعی جام جهانی فوتبال هستند؟

به گزارش نماد اقتصاد، هر چهار سال یک‌بار جام جهانی فوتبال میلیاردها نفر را پای تلویزیون‌ها و پلتفرم‌های آنلاین می‌نشاند؛ میلیون‌ها هوادار پیروزی تیم محبوب خود را جشن می‌گیرند و تنها یک کشور جام قهرمانی را بالای سر می‌برد. با این حال، همزمان با رقابت بازیکنان در زمین مسابقه، جریان عظیمی از سرمایه در پشت صحنه این تورنمنت میان سازمان‌ها، شرکت‌های رسانه‌ای، برندهای تجاری و سرمایه‌گذاران جابه‌جا می‌شود.

درآمدهای ناشی از حق پخش تلویزیونی، قراردادهای اسپانسری، فروش کالاهای دارای مجوز رسمی، تبلیغات بین‌المللی و خدمات ویژه هواداران، جام جهانی را به یکی از سودآورترین رویدادهای اقتصادی جهان تبدیل کرده است؛ موضوعی که این پرسش را مطرح می‌کند که برنده واقعی جام جهانی چه کسی است؛ تیمی که جام را تصاحب می‌کند یا بازیگران اقتصادی که از این رویداد میلیاردها دلار درآمد کسب می‌کنند؟

فیفا؛ بزرگ‌ترین ذی‌نفع جام جهانی

اگرچه بازیکنان تیم فوتبال برای کسب عنوان قهرمانی رقابت می‌کنند اما مدیریت اقتصادی مسابقات به طور کامل در اختیار فدراسیون بین‌المللی فوتبال (فیفا) قرار دارد. این نهاد مالک تمامی حقوق تجاری جام جهانی است و درباره اعطای مجوز پخش مسابقات، استفاده از نشان‌های رسمی، تبلیغات محیطی ورزشگاه‌ها و تولید محصولات دارای مجوز تصمیم‌گیری می‌کند.

اصلی‌ترین منبع درآمد فیفا، فروش حق پخش تلویزیونی و دیجیتالی مسابقات است. شبکه‌های تلویزیونی و سرویس‌های پخش برای دریافت امتیاز پخش زنده بازی‌ها در کشورهای مختلف مبالغ هنگفتی پرداخت می‌کنند؛ زیرا جام جهانی یکی از پرمخاطب‌ترین رویدادهای رسانه‌ای جهان به شمار می‌رود. تنها در بازه زمانی سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲، درآمد فیفا از محل فروش حق پخش بازی‌ها به حدود ۳.۴ میلیارد دلار رسید.

قراردادهای بازاریابی و اسپانسری نیز دومین ستون درآمدی این سازمان محسوب می‌شود. شرکت‌های بزرگ بین‌المللی با پرداخت مبالغ کلان، جایگاه شریک رسمی مسابقات را به دست می‌آورند و از فرصت تبلیغ برند خود در برابر میلیاردها مخاطب بهره‌مند می‌شوند. درآمد فیفا از محل حقوق بازاریابی در همین دوره به حدود ۱.۸ میلیارد دلار رسید.

علاوه بر این، فروش بلیت مسابقات و بسته‌های ویژه میزبانی نیز سهم قابل‌توجهی در درآمدهای این نهاد دارد. در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر، فروش بلیت حدود ۶۸۶ میلیون دلار و بسته‌های اختصاصی خدمات ویژه نزدیک به ۲۴۳ میلیون دلار درآمد برای فیفا ایجاد کرد. همچنین صدور مجوز استفاده از نام، لوگو، جام قهرمانی، عروسک‌های رسمی و سایر دارایی‌های تجاری فیفا برای تولید محصولاتی مانند پوشاک، بازی‌های ویدئویی و کالاهای کلکسیونی، حدود ۷۶۹ میلیون دلار درآمدزایی داشت.

اگرچه فیفا خود را سازمانی غیرانتفاعی معرفی می‌کند و اعلام کرده بخش عمده این درآمدها صرف توسعه فوتبال، پرداخت جوایز، حمایت از فدراسیون‌های ملی و سرمایه‌گذاری در فوتبال پایه، زنان و نوجوانان می‌شود اما همچنان از منظر اقتصادی قدرتمندترین بازیگر جام جهانی محسوب می‌شود؛ نهادی که از تقریبا تمامی اجزای این رویداد، از حق پخش و تبلیغات گرفته تا فروش بلیت و محصولات رسمی منتفع می‌شود.

جام جهانی؛ سرمایه‌گذاری بزرگ برندهای جهانی

برای برندهای بین‌المللی، حضور در جام جهانی یک هزینه تبلیغاتی صرف نیست، بلکه سرمایه‌گذاری راهبردی برای دسترسی به بزرگ‌ترین جامعه مخاطبان جهان محسوب می‌شود. برآوردها نشان می‌دهد شرکت‌ها در جریان جام جهانی ۲۰۲۶ حدود ۱۰.۵ میلیارد دلار برای تبلیغات و فعالیت‌های اسپانسری هزینه کرده‌اند.

در میان برندهای فعال، شرکت «Panini» همچنان یکی از موفق‌ترین نمونه‌ها به شمار می‌رود. این شرکت که از دهه ۱۹۷۰ میلادی شریک رسمی فیفا در تولید آلبوم‌های برچسب جام جهانی است، برای رقابت‌های فوتبال ۲۰۲۶ بزرگ‌ترین مجموعه تاریخ خود شامل ۹۸۰ برچسب را عرضه کرده است. این اقلام صرفا ابزار یادگاری نیستند، بلکه به موتور محرک تبلیغاتی تورنمنت فوتبالی بدل شده‌اند که ماه‌ها پیش از آغاز بازی‌ها، هواداران را به وجد آورده و گردش مالی میلیون‌ها دلاری را رقم می‌زنند.

شرکت کوکاکولا نیز به عنوان یکی از قدیمی‌ترین شرکای تجاری فیفا، همزمان با جام جهانی ۲۰۲۶ کمپینی مشترک با شرکت «Panini» راه‌اندازی کرده است که طی آن برچسب‌های اختصاصی جام جهانی در برخی محصولات این شرکت عرضه می‌شود؛ اقدامی که خرید روزمره مصرف‌کنندگان را به بخشی از تجربه جام جهانی تبدیل کرده است.

برخلاف تیم‌های ملی، موفقیت برندها وابسته به نتیجه مسابقات نیست. معیار اصلی عملکرد آن‌ها افزایش آگاهی از برند، تعامل با مشتریان و رشد فروش است؛ اهدافی که معمولا پیش از پایان رقابت‌ها نیز محقق می‌شود.

رسانه‌ها و شهرهای میزبان؛ برندگان دیگر جام جهانی

دامنه منافع اقتصادی جام جهانی به فیفا و اسپانسرها محدود نمی‌شود. شبکه‌های تلویزیونی، پلتفرم‌های دیجیتال، شهرهای میزبان، هتل‌ها، رستوران‌ها، خطوط هوایی و فعالان صنعت گردشگری نیز از توجه بی‌سابقه افکار عمومی به این رویداد بهره‌مند می‌شوند.

رسانه‌های دارنده حق پخش اگرچه هزینه‌های هنگفتی برای خرید امتیاز پخش مسابقات پرداخت می‌کنند اما در مقابل با جذب میلیون‌ها بیننده، درآمدهای تبلیغاتی خود را به شکل قابل‌توجهی افزایش می‌دهند. برخی مسابقات مهم جام جهانی ۲۰۲۶ در آمریکا رکوردهای جدیدی از نظر تعداد مخاطبان ثبت کردند و قیمت برخی آگهی‌های تبلیغاتی در جریان بازی‌های حساس به حدود یک میلیون دلار رسید.

در کنار رسانه‌های سنتی، پلتفرم‌های دیجیتال نیز سهم فزاینده‌ای از بازار مخاطبان را به خود اختصاص داده‌اند. امروزه هواداران تنها به تماشای مسابقات بسنده نمی‌کنند و بخش مهمی از تجربه آن‌ها از طریق ویدئوهای کوتاه، تحلیل‌ها، واکنش‌ها، مصاحبه‌ها و محتوای تولیدشده در شبکه‌هایی مانند یوتیوب، اینستاگرام و تیک‌تاک شکل می‌گیرد.

به عنوان نمونه، پلتفرم برزیلی «CazéTV» موفق شد امتیاز پخش تمامی ۱۰۴ مسابقه جام جهانی ۲۰۲۶ را به دست آورد؛ موضوعی که نشان می‌دهد رسانه‌های دیجیتال به رقیبی جدی برای شبکه‌های تلویزیونی سنتی تبدیل شده‌اند. فیفا نیز از ثبت میلیاردها تعامل دیجیتال در دوره گذشته مسابقات خبر داده است؛ آماری که ارزش اقتصادی توجه کاربران در فضای آنلاین را بیش از گذشته نمایان می‌کند.

از سوی دیگر، کشورهای میزبان نیز از محل افزایش ورود گردشگران، رونق صنعت هتلداری، حمل‌ونقل، رستوران‌ها و مراکز تفریحی منتفع می‌شوند. علاوه بر ایجاد فرصت‌های شغلی موقت، این رویداد می‌تواند زیرساخت‌های شهری را ارتقا داده و تصویر بین‌المللی شهرهای میزبان را تقویت کند.

با این حال، میزبانی جام جهانی همیشه به معنای کسب سود اقتصادی قطعی نیست. هزینه‌های امنیت، توسعه زیرساخت‌ها، حمل‌ونقل عمومی و بازسازی ورزشگاه‌ها گاه بخشی از منافع اقتصادی را خنثی می‌کند. گزارش‌های منتشرشده درباره جام جهانی ۲۰۲۶ نیز نشان می‌دهد اگرچه هزینه‌کرد گردشگران افزایش یافته اما میزان رشد اقتصادی برخی شهرهای میزبان کمتر از برآوردهای اولیه بوده است.

بازیکنان؛ ستارگان اقتصادی جام جهانی

برای بازیکنان، جام جهانی می‌تواند نقطه عطفی در مسیر حرفه‌ای آن‌ها باشد. درخشش در بزرگ‌ترین ویترین فوتبال جهان، ارزش نقل‌وانتقال، قدرت چانه‌زنی در قراردادهای باشگاهی و جذابیت تجاری بازیکنان را به شکل محسوسی افزایش می‌دهد. عملکرد موفق در این رقابت‌ها توجه باشگاه‌ها، مدیران برنامه، استعدادیاب‌ها و شرکت‌های تبلیغاتی را به خود جلب می‌کند.

فیفا برای جام جهانی ۲۰۲۶ مجموعا ۶۵۵ میلیون دلار جایزه مبتنی بر عملکرد در نظر گرفته است. قهرمان مسابقات ۵۰ میلیون دلار، نایب‌قهرمان ۳۳ میلیون دلار و تیم‌های راه‌یافته به مرحله یک‌چهارم نهایی ۱۹ میلیون دلار دریافت خواهند کرد. حتی تیم‌هایی که در مرحله گروهی حذف شوند نیز ۹ میلیون دلار جایزه مبتنی بر عملکرد کسب می‌کنند. با احتساب کمک‌هزینه‌های آماده‌سازی و حضور در مسابقات، مجموع پرداخت‌های فیفا به ۸۷۱ میلیون دلار خواهد رسید.

با این حال، این مبالغ مستقیما به بازیکنان پرداخت نمی‌شود، بلکه در اختیار فدراسیون‌های ملی قرار می‌گیرد و هر کشور بر اساس سازوکار داخلی خود درباره نحوه توزیع آن میان بازیکنان، کادر فنی و سایر بخش‌ها تصمیم‌گیری می‌کند.

دستاوردهای مالی بازیکنان نیز معمولا پس از پایان مسابقات ادامه می‌یابد. افزایش دنبال‌کنندگان در شبکه‌های اجتماعی، امضای قراردادهای تبلیغاتی، ارتقا ارزش تجاری و انتقال به باشگاه‌های بزرگ‌تر، بخشی از مزایای اقتصادی موفقیت در جام جهانی به شمار می‌رود. لیونل مسی نمونه‌ای شاخص از بازیکنانی است که موفقیت در جام جهانی جایگاه برند شخصی او را بیش از پیش تقویت کرده و زمینه انعقاد قراردادهای تبلیغاتی ارزشمند را فراهم ساخته است.

در عین حال، محبوبیت فوق‌العاده برخی ستاره‌ها مانند مسی، در فضای مجازی گاه زمینه‌ساز طرح گمانه‌زنی‌هایی درباره تاثیر منافع اقتصادی بر تصمیمات داوری یا سیستم کمک‌داور ویدئویی شده است؛ هرچند هیچ مدرک رسمی برای تایید چنین ادعاهایی وجود ندارد.

جام جهانی؛ فراتر از یک جام

نگاهی دقیق‌تر به ساختار اقتصادی جام جهانی نشان می‌دهد این رویداد دیگر صرفا یک رقابت فوتبالی نیست، بلکه به یکی از بزرگ‌ترین اکوسیستم‌های تجاری و رسانه‌ای جهان تبدیل شده است. فیفا از فروش حقوق تجاری میلیاردها دلار درآمد کسب می‌کند، برندهای جهانی جایگاه خود را در بازار تقویت، رسانه‌ها و پلتفرم‌های دیجیتال مخاطبان بیشتری جذب و بازیکنان نیز ارزش حرفه‌ای و تجاری خود را ارتقا می‌دهند.

در چنین ساختاری، قهرمانی در زمین مسابقه تنها یکی از وجوه موفقیت محسوب می‌شود. جام جهانی امروز صحنه رقابتی است که در آن نفوذ جهانی، سهم بازار، درآمد و قدرت رسانه‌ای به اندازه گل‌ زدن‌ها و کسب جام قهرمانی اهمیت یافته‌اند. از همین رو، پاسخ به این پرسش که «برنده واقعی جام جهانی چه کسی است؟» دیگر به نتیجه فینال محدود نمی‌شود؛ زیرا بزرگ‌ترین دستاورد این رویداد، برای بسیاری از بازیگران آن، نه کسب جام قهرمانی بلکه گرفتن سهمی از بزرگ‌ترین بازار اقتصادی فوتبال جهان است.