انرژی خورشیدی سپر بلای صنعت برق اروپا شد

به گزارش نماد اقتصاد و بر اساس تازه‌ترین تحلیل منتشر شده از سوی انجمن «SolarPower Europe»، توسعه نیروگاه‌های مبتنی بر انرژی خورشیدی در فاصله زمانی اول مارس تا ۱۵ جولای ۲۰۲۶، نقش قابل‌توجهی در مهار تبعات اقتصادی جهش قیمت سوخت‌های فسیلی اروپا ایفا کرده است. این گزارش نشان می‌دهد تولید برق از انرژی خورشیدی طی این بازه ۱۳۷ روزه، با کاهش تقاضا برای واردات گاز طبیعی، حدود ۲۳.۵ میلیارد دلار صرفه‌جویی برای کشورهای اروپایی به همراه داشته است.

بر پایه این ارزیابی، اروپا به طور متوسط روزانه حدود ۱۷۱ میلیون دلار از محل تولید برق از انرژی خورشیدی صرفه‌جویی کرده؛ رقمی که حتی از هزینه روزانه بخش دفاعی فرانسه نیز فراتر می‌رود. این آمار بیانگر آن است که سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر دیگر صرفا یک راهبرد زیست‌محیطی نیست، بلکه به ابزاری موثر برای مدیریت بحران‌های اقتصادی و ژئوپلیتیکی تبدیل شده است.

بازار انرژی زیر سایه جنگ ایران و آمریکا

ادامه جنگ ایران و آمریکا و پیامدهای آن بر امنیت تنگه هرمز، همچنان بازار جهانی نفت و گاز را در وضعیت بی‌ثباتی نگه داشته است. تنگه هرمز که نزدیک به یک‌پنجم تجارت جهانی نفت از طریق آن انجام می‌شود، به یکی از حساس‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان تبدیل شده و هرگونه تهدید علیه این مسیر، مستقیما بر قیمت حامل‌های انرژی اثر می‌گذارد.

در همین راستا، قیمت نفت خام برنت که شاخص اصلی قیمت‌گذاری نفت در بازارهای جهانی محسوب می‌شود، در روز ۱۵ جولای ۲۰۲۶ به ۸۵ دلار در هر بشکه رسید؛ رقمی که نسبت به روزهای پیش از آغاز جنگ، افزایش محسوسی را نشان می‌دهد. همزمان، قیمت شاخص گاز طبیعی «TTF» هلند نیز حدود ۲۳.۵ دلار به ازای هر مگاوات‌ساعت افزایش یافته که بیانگر استمرار فشار بر بازار گاز اروپا است.

با این حال، گسترش تولید برق از انرژی خورشیدی بخش مهمی از آثار این شوک قیمتی را خنثی کرده و مانع از افزایش بیشتر هزینه‌های واردات انرژی در کشورهای عضو اتحادیه اروپا شده است.

انرژی خورشیدی؛ ستون امنیت انرژی اروپا

والبورگا همتس‌برگر، مدیرعامل انجمن «SolarPower Europe» معتقد است هر مگاوات‌ساعت برق تولیدشده از انرژی خورشیدی، وابستگی اروپا به سوخت‌های فسیلی وارداتی را کاهش داده و امنیت انرژی این قاره را تقویت می‌کند.

وی با اشاره به اینکه انرژی خورشیدی در ماه ژوئن ۲۰۲۶ برای نخستین بار به بزرگ‌ترین منبع تولید برق اتحادیه اروپا تبدیل شد و حدود ۲۵ درصد برق این بلوک را تامین کرد، این تحول را نتیجه سال‌ها سرمایه‌گذاری بر منابع بومی و تجدیدپذیر دانست.

به گفته همتس‌برگر، توسعه همزمان شبکه برق، افزایش ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر، گسترش سامانه‌های ذخیره‌ انرژی باتری و حرکت به سمت الکتریکی‌سازی مصرف انرژی، می‌تواند اروپا را در برابر شوک‌های آینده بازار سوخت‌های فسیلی مقاوم‌تر کرده و مسیر دستیابی به امنیت انرژی پایدار را هموار سازد.

انرژی بادی و خورشیدی؛ جایگزین گاز در اروپا

تحولات صنعت برق اروپا نشان می‌دهد تنها انرژی خورشیدی نبوده که نقش مهمی در کاهش وابستگی به گاز ایفا کرده است. افزایش بی‌سابقه تولید برق از انرژی بادی نیز سهم قابل‌توجهی در این روند داشته و برخی کشورها را به ثبت رکوردهای تازه در تولید برق پاک رسانده است.

بریتانیا یکی از نمونه‌های موفق این تحول به شمار می‌رود. در ۲۶ مارس ۲۰۲۶، تولید برق از انرژی بادی این کشور به رکورد ۲۳ هزار و ۸۸۰ مگاوات رسید؛ ظرفیتی که پاسخگوی نیاز برق حدود ۲۳ میلیون خانوار بود.

بر اساس اعلام انجمن «RenewableUK»، در آن روز بیش از نیمی از برق بریتانیا از طریق نیروگاه‌های بادی تامین شد و افزایش همزمان تولید برق از انرژی خورشیدی نیز موجب شد سهم نیروگاه‌های گازی به پایین‌ترین سطح خود طی نزدیک به دو سال گذشته، یعنی حدود ۲.۳ درصد از کل تولید برق این کشور کاهش یابد.

کارشناسان این تحول را نمونه‌ای عملی از گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر می‌دانند؛ روندی که علاوه بر کاهش انتشار کربن، وابستگی اقتصادها به بازارهای پرنوسان نفت و گاز را نیز کاهش می‌دهد.

نقطه عطف انرژی پاک در اروپا

سال ۲۰۲۵ نقطه عطفی در تاریخ صنعت برق اروپا محسوب می‌شود؛ زیرا برای نخستین بار مجموع برق تولیدشده از انرژی خورشیدی و بادی از تولید برق نیروگاه‌های مبتنی بر سوخت‌های فسیلی پیشی گرفت.

بر اساس گزارش موسسه پژوهشی «Ember»، انرژی بادی و خورشیدی در سال ۲۰۲۵ حدود ۳۰ درصد برق اتحادیه اروپا را تامین کردند؛ رقمی که برای نخستین بار از سهم نیروگاه‌های فسیلی فراتر رفت و از نگاه بسیاری از تحلیلگران، نشانه ورود اروپا به مرحله جدیدی از گذار انرژی‌های تجدیدپذیر است.

پیشتازان برق سبز اروپا

بررسی سهم انرژی‌های تجدیدپذیر در کشورهای اروپایی نشان می‌دهد اتریش در سال ۲۰۲۴ با تامین ۹۰ درصد برق خود از منابع تجدیدپذیر، جایگاه نخست اروپا را در اختیار داشته است. نیروگاه‌های برق‌آبی ستون اصلی این موفقیت به شمار می‌روند.

پس از اتریش، سوئد با ۸۸ درصد و دانمارک با ۸۰ درصد بیشترین سهم برق تجدیدپذیر را به خود اختصاص داده‌اند. همچنین گرجستان، اسپانیا، پرتغال و کرواسی نیز بخش قابل‌توجهی از برق مورد نیاز خود را از منابع انرژی پاک تامین کرده‌اند.

در مقابل، مالت با سهم ۱۰.۷ درصدی انرژی‌های تجدیدپذیر، پایین‌ترین جایگاه را در میان کشورهای مورد بررسی به خود اختصاص داده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد روند گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر در اروپا همچنان با سرعتی متفاوت در کشورهای مختلف دنبال می‌شود.

تجدیدپذیرها؛ مزیت راهبردی اروپا

همزمان با تداوم بی‌ثباتی در بازارهای جهانی انرژی، تجربه اروپا نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر دیگر صرفا یک انتخاب زیست‌محیطی نیست، بلکه به مزیتی راهبردی در حوزه اقتصاد و امنیت انرژی تبدیل شده است. کاهش میلیاردها دلار از هزینه واردات گاز در بحبوحه افزایش قیمت‌های جهانی، نشان می‌دهد توسعه برق از انرژی خورشیدی و بادی می‌تواند علاوه بر کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی، تاب‌آوری اقتصاد کشورهای اروپایی را در برابر بحران‌های ژئوپلیتیکی و نوسانات بازار انرژی به شکل محسوسی افزایش دهد.