تنش در هرمز طناب نجات بازار پلاستیک بازیافتی شد

به گزارش نماد اقتصاد، تشدید درگیری‌ها میان ایران و آمریکا در خاورمیانه، چشم‌انداز بازار جهانی پلاستیک‌های قابل بازیافت را با عدم قطعیت‌های تازه‌ای روبه‌رو کرده است. فعالان این صنعت بر این باورند که هرگونه اختلال در مسیر انتقال انرژی از تنگه هرمز می‌تواند زنجیره تامین مواد اولیه پتروشیمی را تحت تاثیر قرار داده و قیمت پلیمرها را افزایش دهد؛ رخدادی که معمولا به نفع تولیدکنندگان مواد بازیافتی تمام می‌شود.

هنک آلسمه، رئیس بخش پلاستیک انجمن بین‌المللی بازیافت (BIR)، با اشاره به بازگشت روند صعودی قیمت نفت خام پس از افت قابل‌توجه هفته‌های گذشته اظهار داشت که همزمان با رشد قیمت پلیمرهای اولیه، تولیدکنندگان صنایع پایین‌دستی به استفاده از مواد بازیافتی روی می‌آورند. به گفته وی، ادامه تحولات ژئوپلیتیکی در تنگه هرمز می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای بازار جهانی پلاستیک قابل بازیافت در ماه‌های آینده به همراه داشته باشد.

تقاضای ضعیف؛ چالش همزمان بازار

این تحولات در حالی رخ می‌دهد که بازار جهانی پلاستیک همزمان با کاهش فصلی تقاضا دست‌وپنجه نرم می‌کند. تعطیلات تابستانی موجب کاهش سطح تولید در بسیاری از واحدهای فرآوری پلاستیک شده و در مقابل، خریداران با هدف مقابله با ریسک اختلال احتمالی در زنجیره تامین ناشی از تنش‌های خاورمیانه، حجم موجودی انبارهای خود را افزایش داده‌اند.

در نتیجه این شرایط، سرعت معاملات در بازار کاهش یافته و ورود مواد اولیه وارداتی با قیمت‌های رقابتی همچنان فشار قابل‌توجهی بر بازار اروپا وارد می‌کند. با این حال، تقاضای مطلوبی که طی ماه‌های گذشته شکل گرفته بود، تا حدودی به بازیافت‌کنندگان پلاستیک کمک کرده است تا دوره سنتی رکود تابستانی را با آسیب کمتری پشت سر بگذارند.

بر اساس ارزیابی کارشناسان، مسیر آینده بازار پلاستیک قابل بازیافت بیش از هر چیز به روند تحولات ژئوپلیتیکی و شرایط پس از پایان تعطیلات تابستانی بستگی دارد. اگر سطح موجودی انبارها تا پایان ماه آگوست ۲۰۲۶ کاهش یابد و فعالیت صنایع طبق روال معمول از ماه سپتامبر از سر گرفته شود، احتمال بازگشت تدریجی تقاضا در بازار پلاستیک‌های قابل بازیافت وجود خواهد داشت.

بحران اصلی؛ مازاد عرضه پلیمرها

با وجود اثرگذاری تنش‌های خاورمیانه بر بازار پلاستیک‌ قابل بازیافت، برخی تحلیلگران معتقدند ریشه مشکلات صنعت بازیافت پلاستیک در جای دیگری نهفته است. مکس کریپو، عضو هیئت‌مدیره بخش پلاستیک انجمن بین‌المللی بازیافت (BIR) تاکید می‌کند که بحران فعلی بیش از آنکه ناشی از واردات مواد بازیافتی باشد، نتیجه مازاد ساختاری عرضه پلیمرهای نو در بازار جهانی است؛ مازادی که حاصل دسترسی گسترده به خوراک‌های مبتنی بر سوخت‌های فسیلی و توسعه پرشتاب صنایع پتروشیمی، به‌ویژه در چین، محسوب می‌شود.

وی با اشاره به شکاف عظیم ظرفیت تولید میان اروپا و چین توضیح داد که ظرفیت سالانه تولید پلی‌اتیلن ترفتالات (PET) در اروپا حدود ۲.۶ میلیون تن است، در حالی که ظرفیت تولید همین محصول در چین به حدود ۱۷.۵ میلیون تن می‌رسد. چنین اختلافی عملا کف قیمت جهانی پلیمرهای نو را تعیین می‌کند و در نتیجه، تولیدکنندگان مواد بازیافتی که با فرایندهای پیچیده‌تر و هزینه‌های بالاتر فعالیت می‌کنند، توان رقابت قیمتی خود را از دست می‌دهند.

افزایش سهم مواد بازیافتی

کارشناسان صنعت پلاستیک قابل بازیافت بر این باورند که تقویت تقاضا برای مواد بازیافتی بدون حمایت سیاست‌گذاران امکان‌پذیر نخواهد بود. از این رو، افزایش سهم اجباری استفاده از پلاستیک‌های بازیافتی در تولید محصولات جدید، یکی از مهم‌ترین ابزارهای حفظ رقابت‌پذیری این صنعت به شمار می‌رود.

در حالی که اتحادیه اروپا استفاده حداقل ۲۵ درصدی از مواد بازیافتی در تولید بطری‌های نوشیدنی را الزامی کرده است، برخی کشورها اهداف بلندپروازانه‌تری را دنبال می‌کنند. هند در حال حرکت به سمت استفاده ۴۰ درصدی از مواد بازیافتی در بسته‌بندی مواد غذایی مبتنی بر تولید پلی‌اتیلن ترفتالات (PET) است و نیجریه نیز برنامه‌ای را تدوین کرده که بر اساس آن سهم مواد بازیافتی در تولید محصولات پلاستیکی تا سال ۲۰۳۰ به ۵۰ درصد خواهد رسید.

رقابت با نفت ارزان

بررسی شرایط بازار نشان می‌دهد صنعت پلاستیک قابل بازیافت بیش از هر زمان دیگری به تحولات بازار انرژی و سیاست‌های صنعتی وابسته شده است. افزایش قیمت نفت و رشد بهای پلیمرهای اولیه می‌تواند به صورت مقطعی فضای رقابتی مطلوب‌تری برای تولیدکنندگان مواد بازیافتی ایجاد کند اما تا زمانی که مازاد ظرفیت تولید پتروشیمی در جهان، به‌ویژه در آسیا، پابرجا باشد، بازیافت به تنهایی قادر نخواهد بود تنها بر پایه قیمت‌های رقابتی جایگاه خود را حفظ کند.

در واقع، بحران اخیر تنگه هرمز بار دیگر این واقعیت را آشکار کرده است که پایداری صنعت پلاستیک قابل بازیافت تنها به نوسانات بازار نفت وابسته نیست؛ بلکه اصلاح ساختار عرضه جهانی پلیمرها و تدوین سیاست‌های حمایتی برای افزایش مصرف مواد بازیافتی، تعیین‌کننده آینده این صنعت در اقتصاد چرخشی جهان خواهد بود.