تداوم اختلال در تنگه هرمز بازار انرژی را بحرانی‌تر می‌کند

به گزارش نماد اقتصاد، همزمان با ازسرگیری تنش‌های نظامی میان ایالات متحده و ایران، بازارهای جهانی انرژی بار دیگر با موجی از نااطمینانی روبه‌رو شده‌اند. ادامه درگیری‌ها و تشدید اختلافات بر سر کنترل تنگه هرمز، چشم‌انداز بازگشت جریان عادی صادرات نفت و گاز از این گذرگاه راهبردی را تیره کرده و نگرانی‌ها درباره اختلال طولانی‌مدت در عرضه انرژی را افزایش داده است.

در حالی که آتش‌بس موقت طی هفته‌های گذشته امیدها را برای کاهش فشار بر بازار نفت ایجاد کرده بود، ازسرگیری درگیری‌ها بخش زیادی از این دستاوردها را خنثی کرده است. اکنون فعالان بازار نگران هستند که ممکن است ادامه تنش‌ها روند کاهش قیمت انرژی را متوقف کرده و موج جدیدی از تورم و افزایش هزینه‌های تولید را به اقتصاد جهانی تحمیل کند.

صعود دوباره قیمت نفت

واکنش بازار نفت به تحولات اخیر سریع و محسوس بوده است. بهای نفت برنت، به عنوان شاخص بین‌المللی، تا مرز ۸۳ دلار در هر بشکه افزایش یافته و نفت خام وست‌تگزاس اینترمدیت (WTI) نیز از ۷۴ دلار در هر بشکه عبور کرده است. اگرچه این قیمت‌ها هنوز با اوج ثبت‌شده در روزهای ابتدایی بحران فاصله دارند اما همچنان به‌طور محسوسی بالاتر از سطوح پیش از آغاز درگیری‌ها قرار گرفته‌اند.

افزایش قیمت نفت به بازار سوخت نیز سرایت کرده است. در همین رابطه بهای بنزین در ایالات متحده روندی صعودی به خود گرفته و همزمان قیمت فرآورده‌های نفتی نظیر گازوئیل و سوخت جت نیز افزایش یافته است. رشد هزینه این حامل‌های انرژی می‌تواند به افزایش هزینه حمل‌ونقل زمینی، دریایی و هوایی منجر شود؛ موضوعی که در نهایت قیمت کالاها و خدمات را در بسیاری از بخش‌های اقتصادی تحت تاثیر قرار خواهد داد.

برخی کارشناسان بازار انرژی معتقدند نخستین نشانه‌های بحران، بیش از آنکه در بازار نفت خام مشاهده شود، در بازار فرآورده‌های پالایش‌شده نمایان شده است؛ بازاری که نسبت به اختلال در زنجیره تامین واکنش سریع‌تری نشان می‌دهد و افزایش قیمت آن می‌تواند به تدریج به بازار نفت خام نیز منتقل شود.

تنگه هرمز؛ گلوگاه دوباره بحران

موج جدید افزایش قیمت‌ها از زمانی آغاز شد که به یک نفتکش در حال عبور از تنگه هرمز حمله‌ای صورت گرفت. در روزهای بعد نیز گزارش‌هایی از هدف قرار گرفتن یک کشتی کانتینربر منتشر شد؛ رخدادی که واکنش نظامی ایالات متحده و حمله به ده‌ها هدف را در پی داشت و سطح تنش‌ها را بیش از گذشته افزایش داد.

این تحولات باعث شده است تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز، که پیش از آغاز جنگ حدود ۲۰ درصد نفت و گاز طبیعی جهان از آن عبور می‌کرد، بار دیگر به شدت کاهش یابد. افزایش ریسک‌های امنیتی و تداوم حملات به کشتی‌های تجاری، اعتماد شرکت‌های کشتیرانی را نسبت به عبور از این آبراه راهبردی تضعیف کرده و حجم عرضه نفت به بازارهای جهانی را محدود ساخته است.

تحلیلگران حوزه حمل‌ونقل دریایی پیش‌تر نیز هشدار داده بودند که حتی در صورت برقراری آتش‌بس، بازگشت تردد کشتی‌ها به شرایط عادی به زمان قابل‌توجهی نیاز خواهد داشت. اکنون با شعله‌ور شدن دوباره درگیری‌ها، تحقق این سناریو دشوارتر از گذشته به نظر می‌رسد.

چشم‌انداز عرضه نفت همچنان مبهم

بر اساس ارزیابی آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، آتش‌بس اولیه موجب افزایش صادرات نفت از کشورهای حاشیه خلیج فارس شده بود و بر همین اساس عرضه روزانه نفت منطقه در ماه ژوئن ۲۰۲۶ حدود ۶.۵ میلیون بشکه رشد را به ثبت رساند. با این حال، این میزان همچنان تنها حدود دو سوم سطح صادرات پیش از آغاز جنگ را شامل می‌شود.

این نهاد بین‌المللی تاکید کرده است که بازگشت بازار جهانی نفت به وضعیت مازاد عرضه در ماه‌های آینده، به احیای تدریجی جریان نفتکش‌ها از تنگه هرمز وابسته است. در صورت ادامه درگیری‌ها و شکست تلاش‌ها برای دستیابی به توافقی پایدار، احتمال بازگشت کامل صادرات نفت و فرآورده‌های نفتی به شرایط عادی با ابهام جدی روبه‌رو خواهد شد.

به اعتقاد تحلیلگران، عادی‌سازی بازار انرژی بدون ایجاد امنیت پایدار در تنگه هرمز امکان‌پذیر نیست و هرگونه وقفه طولانی در این مسیر می‌تواند توازن عرضه و تقاضای جهانی را بر هم بزند.

کاهش قدرت مداخله دولت‌ها

در اوج بحران، ایالات متحده آمریکا و شماری از کشورهای مصرف‌کننده با آزادسازی صدها میلیون بشکه نفت از ذخایر راهبردی خود تلاش کردند اثر کاهش عرضه را کنترل کنند اما اکنون ظرفیت این ابزار حمایتی نیز محدودتر از گذشته شده است.

در حال حاضر ذخایر راهبردی نفت آمریکا به پایین‌ترین سطح خود از سال ۱۹۸۳ میلادی رسیده و همین مسئله نگرانی‌هایی را درباره توان دولت واشنگتن برای مقابله با بحران‌های احتمالی آینده ایجاد کرده است. هرچه حجم این ذخایر کاهش یابد، دولت‌ها نیز ابزارهای کمتری برای جلوگیری از جهش شدید قیمت‌ها در اختیار خواهند داشت.

کارشناسان هشدار می‌دهند که پایان یافتن امکان استفاده گسترده از ذخایر راهبردی می‌تواند بازار نفت را در برابر هرگونه اختلال جدید آسیب‌پذیرتر کند و دامنه نوسانات قیمتی را افزایش دهد.

اختلاف بر سر آینده تنگه هرمز

در کنار ابعاد نظامی بحران، اختلافات سیاسی بر سر آینده تنگه هرمز نیز به یکی از مهم‌ترین عوامل ابهام در بازار تبدیل شده است. در همین راستا ایران اعلام کرده است در هرگونه توافق بلندمدت، کنترل این گذرگاه را حفظ خواهد کرد و حتی دریافت عوارض برای ارائه خدمات ناوبری از کشتی‌های تجاری عبوری را در دستور کار قرار می‌دهد.

این پیشنهاد با مخالفت آمریکا و برخی دیگر از کشورها روبه‌رو شده است؛ کشورهایی که تاکید دارند عبور و مرور در تنگه هرمز باید مطابق حقوق بین‌الملل آزاد و بدون محدودیت باقی بماند. تداوم این اختلاف می‌تواند روند دستیابی به توافقی پایدار را پیچیده‌تر کرده و ریسک ژئوپلیتیکی بازار انرژی را در سطح بالایی نگه دارد.

نقش تعیین‌کننده چین در معادلات بازار

در کنار تحولات میدانی، نگاه فعالان بازار به رفتار چین نیز دوخته شده است. بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان در اوج جنگ، خرید نفت خود را به شکل محسوسی کاهش داد؛ اقدامی که تا حدی مانع از جهش شدیدتر قیمت‌ها شد.

اکنون بسیاری از تحلیلگران معتقدند در صورتی که پکن همزمان با محدودیت عرضه، واردات نفت خود را دوباره افزایش دهد، فشار مضاعفی بر بازار جهانی وارد خواهد شد و احتمال صعود دوباره قیمت نفت و فرآورده‌های انرژی افزایش می‌یابد.

در مجموع، تحولات اخیر نشان می‌دهد که بحران تنگه هرمز دیگر صرفا یک چالش منطقه‌ای نیست، بلکه به متغیری تعیین‌کننده در معادلات اقتصاد جهانی تبدیل شده است. تداوم اختلال در این گذرگاه استراتژیک می‌تواند زنجیره تامین انرژی، تجارت بین‌المللی و روند کنترل تورم را با چالش‌های تازه‌ای مواجه کند؛ موضوعی که اهمیت دستیابی به راهکاری پایدار برای تضمین امنیت کشتیرانی و ثبات بازارهای انرژی را بیش از هر زمان دیگری برجسته ساخته است.