ذخایر معدنی ایران ورق بازی در جهان را برمی‌گرداند

به گزارش نماد اقتصاد، منابع عظیم فلزات و مواد معدنی راهبردی ایران، از لیتیوم و مس گرفته تا روی، سرب و عناصر نادر خاکی، اکنون به یکی از مهم‌ترین مولفه‌های رقابت قدرت‌های بزرگ تبدیل شده و ابعاد تازه‌ای به این رویارویی ژئوپلیتیکی بخشیده است. هم‌زمان با افزایش تقاضای جهانی برای مواد اولیه مورد نیاز تولید خودروهای الکتریکی، انرژی‌های تجدیدپذیر، صنایع نیمه‌هادی و تجهیزات دفاعی، ذخایر معدنی ایران بیش از گذشته در کانون توجه بازیگران بین‌المللی قرار گرفته است. بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که ارزش راهبردی این منابع در دهه‌های آینده می‌تواند حتی از برخی ذخایر نفت و گاز نیز فراتر رود.

ایران؛ یکی از غنی‌ترین کشورهای معدنی جهان

برآوردها نشان می‌دهد ایران از نظر تنوع و حجم ذخایر معدنی در میان کشورهای برتر جهان قرار دارد. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، بیش از ۶۸ نوع ماده معدنی در این کشور شناسایی شده و حدود ۱۵ درصد از ذخایر معدنی جهان در خاک ایران قرار دارد. ارزش مجموع منابع طبیعی ایران نیز نزدیک به ۲۷.۵ تریلیون دلار برآورد می‌شود؛ ظرفیتی که این کشور را در زمره ثروتمندترین کشورهای جهان از منظر منابع زیرزمینی قرار داده است.

اگرچه نفت و گاز همچنان مهم‌ترین دارایی اقتصادی ایران محسوب می‌شوند اما روند تحولات حوزه فناوری نشان می‌دهد اهمیت فلزات راهبردی با سرعتی فزاینده در حال افزایش است. توسعه خودروهای الکتریکی، سامانه‌های ذخیره‌سازی انرژی، انرژی خورشیدی، صنایع هوایی و فناوری‌های پیشرفته موجب شده بسیاری از کارشناسان آینده اقتصاد جهانی را بیش از هر زمان دیگری وابسته به دسترسی پایدار به این مواد معدنی بدانند.

لیتیوم و مس؛ سرمایه‌های راهبردی اقتصاد در آینده

یکی از مهم‌ترین مزیت‌های معدنی ایران، ذخایر گسترده سرب و روی است. بر اساس برآوردهای صورت گرفته، بیش از ۲۲۰ میلیون تن ذخایر قطعی این دو فلز در کشور وجود دارد و برخی ارزیابی‌ها ایران را در میان بزرگ‌ترین دارندگان ذخایر روی جهان قرار می‌دهند. سرب در تولید باتری‌ها، صنایع دفاعی و تجهیزات محافظت در برابر تشعشعات کاربرد گسترده دارد و روی نیز ماده‌ای کلیدی برای تولید فولاد، باتری‌ها و خودروهای الکتریکی به شمار می‌رود.

ایران همچنین حدود ۲.۶ میلیارد تن ذخیره مس در اختیار دارد که نزدیک به پنج درصد از کل ذخایر مس جهان را شامل می‌شود. مس یکی از حیاتی‌ترین مواد اولیه برای شبکه‌های انتقال برق، تجهیزات الکترونیکی، زیرساخت‌های انرژی‌های تجدیدپذیر و فناوری‌های نوین محسوب می‌شود و افزایش تقاضای جهانی برای آن، جایگاه این فلز را بیش از گذشته ارتقا داده است.

در کنار این ذخایر، اعلام کشف حدود ۸.۶ میلیون تن لیتیوم در سال‌های اخیر توجه بسیاری از تحلیلگران را جلب کرده است. لیتیوم مهم‌ترین ماده اولیه تولید باتری خودروهای الکتریکی و سامانه‌های ذخیره انرژی به شمار می‌رود و بسیاری آن را نفت سفید اقتصاد آینده می‌نامند. علاوه بر این، ایران از ذخایر اورانیوم، سنگ‌آهن و عناصر نادر خاکی از جمله تیتانیوم نیز برخوردار است؛ مواد معدنی که در صنایع هوافضا، تجهیزات الکترونیکی و فناوری‌های پیشرفته دفاعی کاربردی حیاتی دارند.

تحریم‌ها؛ مانع توسعه ظرفیت‌های معدنی

با وجود این ظرفیت گسترده، صنعت معدن ایران طی سال‌های گذشته به دلیل تحریم‌های بین‌المللی نتوانسته از تمامی توان بالقوه خود بهره‌برداری کند. محدودیت در دسترسی به تجهیزات پیشرفته، فناوری‌های نوین استخراج، سرمایه‌گذاری خارجی و همکاری‌های بین‌المللی، توسعه بسیاری از پروژه‌های معدنی را با کندی مواجه کرده است.

با این حال، ایران توانسته بخشی از صادرات محصولات معدنی خود، به‌ویژه کنسانتره روی، را به بازارهای آسیایی و به‌خصوص چین هدایت و از این مسیر بخشی از درآمدهای ارزی خود را حفظ کند. در عین حال، کارشناسان معتقدند بخش قابل‌توجهی از ذخایر معدنی ایران هنوز شناسایی نشده، زیرا اکتشافات عمیق و گسترده در بسیاری از مناطق کشور تاکنون صورت نگرفته است.

رقابت جهانی بر سر مواد معدنی حیاتی

افزایش وابستگی اقتصاد جهانی به فلزات راهبردی، معادلات ژئوپلیتیکی را نیز دستخوش تغییر کرده است. این مواد اولیه نقش کلیدی در تولید خودروهای الکتریکی، باتری‌ها، پنل‌های خورشیدی، نیمه‌هادی‌ها، تجهیزات دفاعی و فناوری‌های پاک ایفا می‌کنند و همین مسئله موجب شده رقابت کشورها برای تضمین دسترسی به منابع جدید با سرعت بیشتری دنبال شود.

در همین راستا، بسیاری از مراکز مطالعاتی بین‌المللی از جمله مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی (CSIS) تاکید کرده‌اند که مواد معدنی حیاتی به یکی از ارکان اصلی گذار به سمت انرژی‌های تجدیدپذیر و امنیت اقتصادی کشورها تبدیل شده‌اند. همچنین برخی نهادهای زمین‌شناسی اروپایی هشدار داده‌اند که هرگونه بی‌ثباتی در خاورمیانه می‌تواند علاوه بر بازار نفت، زنجیره جهانی تامین مواد معدنی راهبردی را نیز با اختلال مواجه کند.

در مجموع، هرچند نفت و تنگه هرمز همچنان در مرکز تنش‌های تهران و واشنگتن قرار دارند اما شتاب گرفتن رقابت جهانی بر سر فلزات حیاتی، معادلات این رویارویی را وارد مرحله‌ای تازه کرده است. در شرایطی که اقتصاد جهانی به‌سرعت به سمت انرژی‌های پاک، خودروهای الکتریکی و صنایع پیشرفته حرکت می‌کند، ذخایر معدنی ایران می‌توانند به یکی از مهم‌ترین اهرم‌های ژئوپلیتیکی و اقتصادی این کشور در دهه‌های آینده تبدیل شوند؛ ظرفیتی که رقابت بر سر آن، احتمالا هم‌زمان با کاهش وابستگی جهان به نفت، اهمیت روزافزون خواهد یافت.

انتهای پیام//