غول‌های خاورمیانه به دنبال فتح بازار جهانی پتروشیمی هستند

به گزارش نماد اقتصاد، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر و کویت با تکیه بر مزیت راهبردی دسترسی به خوراک ارزان‌قیمت اتان، اجرای مجموعه‌ای از پروژه‌های عظیم پتروشیمی را در دستور کار قرار داده‌اند؛ پروژه‌هایی که طی سال‌های آینده میلیون‌ها تن ظرفیت جدید تولید اتیلن، پلی‌اتیلن و پلی‌پروپیلن را وارد بازار جهانی خواهند کرد و رقابت در بازار پلی‌الفین‌ها را به سطحی بی‌سابقه خواهند رساند.

ارزیابی برنامه‌ریزی‌های صورت گرفته نشان می‌دهد بخش قابل‌توجهی از این ظرفیت‌های جدید از نیمه دوم سال ۲۰۲۶ وارد مدار تولید می‌شوند؛ موضوعی که نگرانی‌ها درباره تشدید مازاد عرضه جهانی را افزایش داده است. بسیاری از تحلیلگران معتقدند نخستین و مهم‌ترین اثر این موج جدید سرمایه‌گذاری در بازار آسیا نمایان خواهد شد؛ بازاری که بزرگ‌ترین مصرف‌کننده پلیمرهای جهان محسوب می‌شود و مقصد اصلی صادرات تولیدکنندگان خاورمیانه خواهد بود.

امارات؛ تولد یکی از بزرگ‌ترین قطب‌های پلی‌الفینی جهان

در میان پروژه‌های جدید منطقه خاورمیانه، پروژه بروج ۴ در امارات متحده عربی جایگاه ویژه‌ای دارد. این طرح که به صورت مشترک توسط شرکت ملی نفت ابوظبی و شرکت «Borealis AG» در حال توسعه است، از اکتبر ۲۰۲۶ فعالیت تجاری خود را آغاز خواهد کرد.

این مجتمع شامل یک واحد کراکر با خوراک اتان با ظرفیت تولید سالانه ۱.۵ میلیون تن اتیلن و همچنین ۱.۴ میلیون تن ظرفیت جدید تولید پلی‌اتیلن خواهد بود؛ ظرفیتی که به تنهایی معادل تولید سالانه بسیاری از مجتمع‌های بزرگ پتروشیمی جهان است.

با بهره‌برداری کامل از این طرح، ظرفیت تولید پلی‌الفین شرکت بروج به ۶.۴ میلیون تن در سال افزایش خواهد یافت و پیش‌بینی می‌شود این رقم تا سال ۲۰۲۸ از مرز ۶.۶ میلیون تن عبور کند. نکته قابل‌توجه در همین رابطه این‌که بیش از ۹۰ درصد تولیدات این مجتمع برای بازارهای صادراتی، به ویژه آسیا و اروپا، برنامه‌ریزی شده است.

در همین حال، ادغام بروج با شرکت‌های «Borealis AG» و «Nova Chemicals» نیز منجر به شکل‌گیری گروه بین‌المللی بروج با ظرفیت تولید ۱۳.۶ میلیون تن پلی‌الفین در سال خواهد شد؛ مجموعه‌ای که آن را در جایگاه چهارمین تولیدکننده بزرگ پلی‌الفین جهان قرار می‌دهد.

استراتژی عربستان برای صنعت پتروشیمی در سند چشم‌انداز ۲۰۳۰

عربستان سعودی نیز همزمان با اجرای سند چشم‌انداز توسعه اقتصادی ۲۰۳۰، سرمایه‌گذاری گسترده‌ای را در توسعه زنجیره ارزش پتروشیمی آغاز کرده است.

دو غول انرژی و پتروشیمی این کشور، یعنی سابک و آرامکو، در سه‌ماهه سوم سال ۲۰۲۶ چندین پروژه جدید را به بهره‌برداری خواهند رساند که بخش مهمی از آن‌ها بر پایه خوراک اتان طراحی شده‌اند.

پروژه توسعه مجتمع ینبع سابک شامل ۵۰۰ هزار تن ظرفیت جدید پلی‌اتیلن و ۲۵۰ هزار تن پلی‌پروپیلن خواهد بود. علاوه بر این، توسعه مجتمع شرق فاز ۵ نیز حدود ۴۰۰ هزار تن ظرفیت پلی‌اتیلن سنگین به بازار جهانی این محصول می‌افزاید.

در افق بلندمدت نیز پروژه‌های بسیار بزرگ‌تری در دست اجرا قرار دارند؛ از جمله طرح مشترک بیش از ۱۰ میلیارد دلاری آرامکو و سینوپک در ینبع و همچنین پروژه توسعه‌ای جدید شرکت «Sipchem» که هر دو می‌توانند تا پایان دهه جاری میلادی میلیون‌ها تن ظرفیت جدید به بازار جهانی پتروشیمی تزریق کنند.

قطر و کویت؛ رقابت برای تثبیت جایگاه صادراتی

قطر نیز با تکیه بر منابع عظیم گازی خود در حال توسعه یکی از مهم‌ترین پروژه‌های پتروشیمی منطقه است. پروژه مشترک قطر انرژی و شرکت «Chevron Phillips» در منطقه راس لفان شامل احداث بزرگ‌ترین واحد تولید اتیلن خاورمیانه با ظرفیت ۲.۱ میلیون تن در سال خواهد بود؛ پروژه‌ای که پیش‌بینی می‌شود در سال ۲۰۲۷ به بهره‌برداری برسد و نقش مهمی در تقویت جایگاه صادراتی قطر ایفا کند.

از سوی دیگر، کویت نیز در چارچوب برنامه توسعه صنعت پتروشیمی ۲۰۳۰ سرمایه‌گذاری حدود ۱۵ میلیارد دلاری را برای توسعه صنایع پایین‌دستی نفت و گاز آغاز کرده است.

هدف‌گذاری این کشور افزایش ظرفیت تولید اتیلن به ۶ میلیون تن و رساندن ظرفیت تولید پلی‌اتیلن به بیش از ۳ میلیون تن تا پایان دهه جاری میلادی است؛ اقدامی که جایگاه کویت را در بازار جهانی پلیمرها تقویت خواهد کرد.

مزیت اتان؛ سلاح رقابتی خاورمیانه

سه عامل اصلی در پشت موج جدید سرمایه‌گذاری‌های پتروشیمی خاورمیانه قرار دارد. نخست، دسترسی به خوراک ارزان‌قیمت اتان است. برآوردها نشان می‌دهد هزینه تولید اتیلن بر پایه اتان در خاورمیانه به طور متوسط بین ۲۷۶ تا ۴۱۴ در هر تن کمتر از مسیر تولید مبتنی بر نفتا در آسیا است؛ مزیتی که به تولیدکنندگان منطقه امکان می‌دهد حتی در شرایط افت قیمت‌ها نیز حاشیه سود خود را حفظ کنند.

عامل دوم، تمرکز بر بازارهای آسیایی است. در حال حاضر بیش از ۶۰ درصد مصرف جهانی پلی‌الفین‌ها در آسیا انجام می‌شود و کشورهایی مانند چین و هند بزرگ‌ترین واردکنندگان محصولات پتروشیمی جهان به شمار می‌روند.

عامل سوم نیز حمایت گسترده دولت‌های منطقه از توسعه صنایع پایین‌دستی است. برنامه‌هایی همچون سند چشم‌انداز توسعه اقتصادی ۲۰۳۰ عربستان و راهبرد صنعتی امارات، توسعه صنعت پتروشیمی را به یکی از مهم‌ترین ابزارهای تنوع‌بخشی اقتصادی و کاهش وابستگی به صادرات نفت خام تبدیل کرده‌اند.

رقابت قیمتی شدیدتر در بازارهای جهانی

ورود حجم بالایی از محصولات ارزان‌قیمت خاورمیانه به بازار آسیا، به ویژه چین، احتمالا در کوتاه‌مدت مانع از رشد قیمت پلی‌اتیلن و پلی‌پروپیلن خواهد شد.

در افق میان‌مدت و بلندمدت نیز بسیاری از تحلیلگران انتظار دارند مازاد عرضه جهانی در بازار پلی‌الفین‌ها تثبیت شود. برآوردها نشان می‌دهد تنها در سال ۲۰۲۶ ظرفیت جهانی پلی‌اتیلن بین ۸ تا ۸.۵ میلیون تن افزایش خواهد یافت که بیش از ۴۰ درصد آن مربوط به پروژه‌های جدید صنعت پتروشیمی خاورمیانه است.

در چنین وضعیتی، تولیدکنندگان محصولات مبتنی بر نفتا و زغال‌سنگ در آسیا برای حفظ سودآوری ناچار خواهند شد استراتژی‌های خود را تغییر دهند و به سمت تولید محصولات تخصصی و دارای ارزش افزوده بالاتر حرکت کنند؛ محصولاتی نظیر پلی‌اتیلن متالوسنی، پلیمرهای پزشکی، مواد مورد استفاده در صنایع الکترونیک و پلیمرهای مهندسی که حساسیت کمتری نسبت به رقابت‌های قیمتی دارند.

تغییر موازنه قدرت در تجارت جهانی پتروشیمی

در شرایطی که اروپا به دلیل هزینه‌های بالای انرژی و فشارهای قانونی به تدریج بخشی از ظرفیت تولید محصولات پایه خود را از دست می‌دهد، کشورهای خاورمیانه در حال تثبیت موقعیت خود به عنوان مهم‌ترین مرکز صادرات پلی‌الفین جهان هستند.

این تحول تنها به افزایش سهم منطقه در تجارت جهانی محدود نخواهد شد، بلکه می‌تواند قدرت قیمت‌گذاری کشورهای خلیج فارس را نیز در بازارهای بین‌المللی افزایش دهد و وابستگی صنایع پایین‌دستی آسیا به خوراک و محصولات پتروشیمی خاورمیانه را بیش از گذشته تقویت کند.

اگر دهه‌های گذشته را بتوان عصر سلطه نفت خام بر تجارت انرژی دانست، دهه پیش رو می‌توان دوره برتری کشورهای خلیج فارس در بازار محصولات پتروشیمی نامید؛ بازاری که ارزش افزوده بالاتر، تقاضای پایدارتر و نقش تعیین‌کننده‌تری در آینده اقتصاد هیدروکربنی جهان خواهد داشت.