معادن آمریکای لاتین به میدان نبرد جدید واشنگتن و پکن تبدیل می‌شود

به گزارش نماد اقتصاد، در شرایطی که اختلال در تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز بار دیگر آسیب‌پذیری اقتصاد جهانی در برابر تنش‌های ژئوپلیتیکی را آشکار کرده، توجه دولت‌ها و سرمایه‌گذاران بیش از گذشته به مناطقی چون آمریکای لاتین جلب شده است که می‌تواند امنیت انرژی و مواد اولیه مورد نیاز توسعه اقتصادی در آینده را تضمین کند.

در این میان، آمریکای لاتین به یکی از مهم‌ترین برندگان تحولات جدید تبدیل شده است. اگرچه در ماه‌های اخیر نقش تولیدکنندگان نفتی این منطقه از جمله برزیل، گویان و حتی ونزوئلا در جبران بخشی از کمبود عرضه جهانی انرژی مورد توجه قرار گرفته، اما جایگاه واقعی آمریکای لاتین فراتر از نفت و گاز است. ذخایر عظیم مس، لیتیوم، کبالت و عناصر نادر خاکی این منطقه را اکنون در مرکز رقابت‌های اقتصادی و ژئوپلیتیکی جهان قرار داده است.

موتورهای محرک تقاضای معدنی

یکی از مهم‌ترین درس‌های جنگ اخیر، نقش فزاینده فناوری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی در عرصه امنیت و دفاع بوده است. استفاده گسترده از سامانه‌های هوشمند، پردازش داده‌های عظیم، پهپادهای خودکار و زیرساخت‌های محاسباتی پیشرفته نشان می‌دهد که رقابت نظامی و فناورانه آینده بیش از هر زمان دیگری به ظرفیت پردازش اطلاعات وابسته خواهد بود.

در پس این انقلاب نرم‌افزاری، حجم عظیمی از مواد معدنی راهبردی قرار دارد. توسعه مراکز داده، ابررایانه‌ها، شبکه‌های انتقال برق و زیرساخت‌های هوش مصنوعی بدون دسترسی پایدار به فلزاتی همچون مس، لیتیوم، نیکل و عناصر نادر خاکی امکان‌پذیر نیست. به همین دلیل، امنیت تامین مواد معدنی به یکی از ارکان اصلی امنیت ملی قدرت‌های بزرگ تبدیل شده است.

از سوی دیگر، بحران اخیر بار دیگر شکنندگی ساختار بازارهای جهانی انرژی را نمایان کرد. تجربه اختلال در تنگه هرمز، بسیاری از دولت‌ها را به سمت تسریع روند الکتریکی‌سازی اقتصاد و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی سوق داده است. همان‌گونه که شوک نفتی سال ۱۹۷۳ میلادی موجب توسعه انرژی هسته‌ای و سایر منابع جایگزین شد، بحران کنونی نیز می‌تواند روند گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر را شتاب بخشد.

این تحول به معنای افزایش چشمگیر تقاضا برای مواد معدنی حیاتی خواهد بود؛ زیرا توسعه خودروهای الکتریکی، شبکه‌های برق هوشمند، سیستم‌های ذخیره‌ انرژی باتری و زیرساخت‌های انرژی پاک بدون دسترسی گسترده به این مواد اولیه حیاتی ممکن نیست.

گنجینه معدنی آمریکای لاتین

آمریکای لاتین در شرایط کنونی یکی از غنی‌ترین مناطق جهان از نظر ذخایر معدنی راهبردی محسوب می‌شود. بیش از نیمی از ذخایر شناخته‌شده لیتیوم جهان در کشورهای آرژانتین، بولیوی و شیلی قرار دارد؛ سه کشوری که منطقه «Lithium Triangle» در آن‌ها قرار دارد. علاوه بر این، حدود ۴۰ درصد ذخایر مس جهان نیز در شیلی و پرو متمرکز شده است؛ فلزی که ستون فقرات شبکه‌های انتقال انرژی و توسعه فناوری‌های نوین به شمار می‌رود.

همزمان صنعت کبالت در کشورهایی مانند برزیل و شیلی در حال توسعه است و برزیل نیز با در اختیار داشتن دومین ذخایر بزرگ عناصر نادر خاکی جهان، به بازیگری مهم در عرصه جهانی برای کاهش وابستگی به چین تبدیل شده است. مکزیک نیز با برخورداری از ذخایر قابل‌توجه مس و لیتیوم جایگاه خود را در زنجیره تامین جهانی مواد معدنی تقویت کرده است.

بر اساس برآوردهای آژانس بین‌المللی انرژی، رشد تقاضا برای مواد معدنی حیاتی با سرعتی بی‌سابقه ادامه دارد. تنها در سال ۲۰۲۴ تقاضای جهانی لیتیوم نزدیک به ۳۰ درصد افزایش یافت؛ نرخی که به مراتب بالاتر از متوسط رشد دهه گذشته بوده است. همزمان مصرف نیکل، کبالت، گرافیت و عناصر نادر خاکی نیز بین ۶ تا ۸ درصد رشد داشته است؛ روندی که نشان می‌دهد اقتصاد جهانی وارد مرحله‌ای جدید از رقابت بر سر منابع معدنی شده است.

تشدید رقابت واشنگتن و پکن در حیاط خلوت منابع معدنی

رشد اهمیت مواد معدنی راهبردی موجب شده آمریکای لاتین به یکی از صحنه‌های اصلی رقابت میان آمریکا و چین تبدیل شود. اگرچه واشنگتن این منطقه را بخشی از حوزه نفوذ سنتی خود می‌داند، اما چین طی دو دهه گذشته موفق شده جایگاهی قدرتمند در صنایع معدنی آمریکای جنوبی کسب کند.

بسیاری از شرکت‌های بزرگ معدنی چین از جمله «Zijin Mining»، «CMOC Group» و شرکت «Chinalco» سرمایه‌گذاری‌های گسترده‌ای در معادن منطقه آمریکای لاتین انجام داده و بخش مهمی از مواد معدنی استخراج‌شده را به شبکه عظیم پالایش و فرآوری فلزات چین منتقل می‌کنند. این حضور گسترده نه تنها حاصل توان مالی شرکت‌های چینی، بلکه نتیجه راهبرد بلندمدت پکن برای تضمین دسترسی پایدار به مواد اولیه مورد نیاز صنایع پیشرفته خود است.

در مقابل، ایالات متحده نیز تلاش می‌کند وابستگی زنجیره‌های تامین خود به چین را کاهش دهد. یکی از نمونه‌های این رویکرد، تامین مالی ۱.۶ میلیارد دلاری دولت آمریکا برای خرید شرکت معدنی برزیلی «Serra Verde» توسط شرکت «USA Rare Earth» است؛ اقدامی که نشان می‌دهد واشنگتن دیگر صرفا به سازوکارهای بازار آزاد برای تامین مواد معدنی حیاتی اکتفا نمی‌کند و نقش مستقیم‌تری در توسعه زنجیره تامین ایفا خواهد کرد.

مواد معدنی ابزار سیاست خارجی

در گذشته، صدور مجوزهای معدنی عمدتا در چارچوب سیاست‌های داخلی کشورها تعریف می‌شد، اما شرایط جدید این معادله را تغییر داده است. اکنون هر تصمیم دولت‌های آمریکای لاتین درباره اعطای امتیاز استخراج، انتخاب سرمایه‌گذار خارجی یا توسعه زیرساخت‌های معدنی می‌تواند پیامدهای ژئوپلیتیکی گسترده‌ای به همراه داشته باشد.

در نتیجه، مواد معدنی دیگر صرفا یک کالای صادراتی نیست؛ بلکه به بخشی از ابزار سیاست خارجی کشورهای منطقه تبدیل شده‌ است. دولت‌های آمریکای لاتین ناچارند میان منافع اقتصادی، فشارهای سیاسی قدرت‌های بزرگ و الزامات توسعه پایدار توازن برقرار کنند؛ توازنی که در سال‌های آینده اهمیت بیشتری خواهد یافت.

فرصت‌ها و ریسک‌های پیش روی سرمایه‌گذاران

افزایش اهمیت مواد معدنی راهبردی فرصت‌های بی‌نظیری را برای شرکت‌های معدنی و سرمایه‌گذاران بین‌المللی ایجاد کرده است. حمایت‌های مالی دولت آمریکا، مشارکت فعال کشورهای معدنی نظیر کانادا و استرالیا و رشد فزاینده تقاضای جهانی، جذابیت سرمایه‌گذاری در پروژه‌های معدنی آمریکای لاتین را به طور قابل‌توجهی افزایش داده است.

با این حال، این فرصت‌ها بدون ریسک نیستند. فساد اداری، فعالیت گروه‌های سازمان‌یافته، چالش‌های زیست‌محیطی و افزایش مداخلات ناشی از رقابت‌های ژئوپلیتیکی از جمله عواملی هستند که می‌توانند بر موفقیت پروژه‌ها تاثیرگذار باشند. از این رو شرکت‌هایی که قصد حضور در این بازار را دارند، باید علاوه بر ارزیابی اقتصادی پروژه‌ها، شناخت دقیقی از فضای سیاسی، اجتماعی و راهبردی کشورهای میزبان نیز داشته باشند.

آمریکای لاتین در آستانه یک جهش اقتصاد سیاسی

تحولات ناشی از جنگ ایران و آمریکا بار دیگر نشان داده است که امنیت انرژی و امنیت مواد معدنی دو روی یک سکه هستند. اگرچه بحران اخیر ابتدا توجه بازارها را به ظرفیت‌های نفت و گاز آمریکای لاتین جلب کرد، اما در واقع اهمیت بلندمدت این منطقه بیش از هر چیز به ذخایر معدنی آن بازمی‌گردد؛ ذخایری که برای توسعه هوش مصنوعی، گذار به تجدیدپذیرها و صنایع پیشرفته قرن بیست‌ویکم حیاتی هستند.

بسیاری از روندهای کنونی پیش از آغاز جنگ نیز در جریان بودند، اما بحران خاورمیانه به عنوان یک کاتالیزور عمل کرده و سرعت آن‌ها را افزایش داده است. در نتیجه، آمریکای لاتین اکنون نه تنها به عنوان تامین‌کننده مواد خام، بلکه به عنوان یکی از بازیگران کلیدی در شکل‌دهی به آینده اقتصاد جهانی شناخته می‌شود.

در چنین شرایطی، رقابت برای دسترسی به مس، لیتیوم، عناصر نادر خاکی و سایر مواد معدنی حیاتی احتمالا به یکی از مهم‌ترین محورهای رقابت اقتصادی و ژئوپلیتیکی در دهه آینده تبدیل خواهد شد؛ رقابتی که آمریکای لاتین را بیش از هر زمان دیگری در کانون توجه جهان قرار می‌دهد.