ضعف زیرساخت‌ها و تکنولوژی در زنجیره ارزش معادن ایران؛ چالش‌ها و راه‌کارها

به گزارش نماداقتصاد، در نخستین کنفرانس تخصصی زنجیره ارزش طلا، مس و نقره استیل پرایس، سخنرانان مهمی به بررسی وضعیت و چالش‌های صنعت معدن و بازار طلا پرداختند.

نقد رویکرد فعلی معدن کاری ایران و ضرورت تمرکز بر ارزش افزوده

محمد آقاجانلو، رئیس هیئت‌عامل سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (ایمیدرو)، به نقد رویکرد کنونی در زنجیره معادن کشور پرداخت و تأکید کرد که سیاست‌های ایران عمدتاً بر استخراج مواد معدنی متمرکز است و نه بر تولید محصولات با ارزش افزوده بالا. او افزود که کشورهای توسعه‌یافته مسیر خود را بر پایه تولید محصولات نهایی و خاص بنا کرده‌اند، در حالی که ما با کمبود زیرساخت‌های فیزیکی، فناوری‌های قدیمی، مشکلات لجستیک و انرژی و عدم اطمینان از تعهدات صادراتی مواجهیم و به همین علت حضور پررنگی در صنایع جهانی نداریم. آقاجانلو با اشاره به ضعف توسعه بازار داخلی گفت برخی واحدهای تولیدی حتی محصولات خود را خارج از استان محل فعالیت عرضه نمی‌کنند، در حالی که کشورهای معدن‌خیز حتی واحدهایی مانند لیتیوم را به شکل باتری صادر می‌کنند. به گفته وی، ترکیه با منابع معدنی کمتر، با تمرکز بر حلقه‌های پایین‌دستی زنجیره، سهم بیشتری از بازار جهانی طلا به دست آورده است. او در پایان اعلام کرد که ایمیدرو در سال جاری با عرضه دو معدن طلای تازه‌کشف‌شده، برنامه جذب سرمایه‌گذار را دنبال می‌کند.

رشد بی سابقه عرضه جهانی طلا در ۲۰۲۴ و کاهش تقاضای جواهرات

اردشیر سعدمحمدی، مدیرعامل شرکت سرمایه‌گذاری توسعه معادن و فلزات، نیز با ارائه تازه‌ترین آمار جهانی و داخلی از بازار طلا گفت: در سال ۲۰۲۴ عرضه کل طلا به رقم بی‌سابقه ۴٬۹۷۴ تن رسید که بالاترین سطح تولید در سه دهه اخیر است، عمدتاً به دلیل رشد تولید معادن و جهش ۱۱ درصدی بازیافت طلا. وی افزود تولید معادن طلا در سال گذشته نسبت به ۲۰۲۳ حدود یک درصد رشد داشته است، که ناشی از عملکرد موفق کشورهایی نظیر کانادا، مکزیک، پرو و گینه بوده است. با این وجود، تقاضای جهانی جواهرات در ۲۰۲۴ نسبت به سال قبل ۸ درصد کاهش یافت. سعدمحمدی اشاره کرد که خرید خالص بانک‌های مرکزی در سه‌ماهه پایانی ۲۰۲۴ معادل ۳۳۳ تن بود و مجموع خرید سالانه برای سومین سال پیاپی از مرز هزار تن فراتر رفت. همچنین سرمایه‌گذاری در شمش و سکه طلا و صندوق‌های قابل معامله به ۱٬۱۸۰ تن رسید و میزان خروج سرمایه از صندوق‌های طلا به پایین‌ترین سطح سه سال اخیر کاهش یافته است. او مصرف طلا در حوزه فناوری را نیز قابل توجه دانست و گفت صنایع الکترونیک و هوش مصنوعی در سال گذشته ۳۲۶ تن طلا مصرف کرده‌اند.

همچنین، سعدمحمدی درباره بازار طلا در هند توضیح داد که بانک مرکزی هند در ۲۰۲۴ مجموعاً ۷۲.۶ تن طلا خریداری کرده که جهشی ۳۴۸ درصدی نسبت به ۱۶.۲ تن در ۲۰۲۳ بوده است. ذخایر طلای هند به ۸۷۹.۶ تن رسید و سهم طلا در ذخایر ارزی این کشور به ۱۱.۷ درصد افزایش یافته است. واردات طلای هند در ۲۰۲۴ حدود ۷۲۴ تن بوده و واردات ماه مارس ۲۰۲۵ نیز پس از دو ماه افت، با رشد تقاضا مواجه شده است.

در بخش پایانی سخنان خود، سعدمحمدی با اشاره به واردات طلای ایران اعلام کرد که در یازده‌ماهه سال ۱۴۰۳، واردات شمش طلای استاندارد به ۹۲.۳ تن معادل ۷.۳ میلیارد دلار رسید که نسبت به مدت مشابه سال قبل رشدی ۲۴۹ درصدی در وزن و ۳۲۶ درصدی در ارزش داشته است. او تأکید کرد که میان تولید داخلی و ذخایر طلا تناسبی وجود ندارد و این شکاف باید در سیاست‌گذاری‌های آینده مدنظر قرار گیرد.

این گزارش به خوبی نشان می‌دهد در حالی که تولید و عرضه جهانی طلا در سال‌های اخیر رشد داشته، سیاست‌گذاری‌ها و زیرساخت‌های داخلی هنوز به اندازه کافی در جهت ارزش افزوده و توسعه بازار تولید محصولات نهایی پیش نرفته‌اند و این موضوع نیازمند تغییرات جدی و جذب سرمایه‌گذاری است. همچنین، عملکرد کشورهای دیگر مانند ترکیه و هند می‌تواند به عنوان الگوهایی برای بهره‌برداری بهتر از منابع معدنی و توسعه بازار داخلی مورد توجه قرار گیرد.